Şerh

dehşetli adem ve hiçlik âlemlerinin çok elîm netîcelerini göstermek için o adem mahsûlâtlarını kavuruyor ve o dehşetli Cehennem fabrikası, sâir vazîfeleri içinde, âlem-i vücûd kâinâtını âlem-i adem pisliklerinden temizlettiriyor.”^[1]

Evet, kâfîr ve müşrikler, küfür ve şirkleriyle kâinâtı telvîs ettiklerinden yer ve gök ve içindeki bütün mevcûdât, onların bu necâsetlerinden kurtulmak isterler. Onların bu necâsetleri, Kur’ân’ın ifâdesiyle dünyâda ancak cihâd ile âhirette ise ancak Cehennem ateşi ile temizlenir. Kur’ân-ı Kerîm, gelecek âyet-i kerîmesiyle onları ma’nen necis olarak tesmiye etmiş ve mü’minleri onlardan uzak durmaya irşâd buyurmuştur:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ

“Ey imân edenler! Şüphe yok ki, müşrikler necis kimselerdir.”^[2]

Bir şey, sırr-ı vahdetle nihâyetsiz envâr-ı vücûda mazhar olsa; o şey, artık nasıl yok olur? Kâinâttaki bütün mevcûdâtın vücûdu, O Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un “Mevcûd” isminin tecellîsinden –ta’bîr câiz ise- akıp gelmektedir ve O’nun vücûduna nisbeten zaîf bir gölge mesâbesindedir. Artık buna göre O Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un vücûdu, nasıl sonsuz bir hazîne olduğu düşünülsün ve o sonsuz hazîneden ne kadar vücûdlar akıp geldiği kıyâs edilsin. Böyle bir Zât, var ettiği mevcûdâtı yok eder mi? Hayır. Aslâ ve kat’a. Zîrâ bu, O’nun nihâyetsiz rahmetine ve Mevcûd ismine lâyık değildir. O hâlde mâdem O Zât, Vâcibü’l-Vücûd’dur. Bütün âlem ise, mümkinü’l-vücûd ve hâdistir ve O’nun esmâ ve sıfatına, husûsan O’nun Vâcibü’l-Vücûd ünvânına âyine olmuştur. Elbette O Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd, Mevcûd ismine âyine ettiği şu âlemi yok etmez. Bu, O’nun şe’n-i merhametine yakışmaz.

Bu risâlenin başında sorulan; “Şu âlemde görünen mevt ve fenâ, zevâl ve firâk, musîbet ve meşakkat Rahîm, Hakîm ve Vedûd isimlerine zıd değil midir? Bu hâlât, bu esmâ ile bağdaşır mı?” suâlinin cevâbı sadedinde bu remizde deniliyor ki; mâdem Allâh, Vâcibü’l-Vücûd’dur. Bütün âlem ise, mümkinü’l-vücûd ve

Lügat: cehennem, merhamet, meşakkat, nisbeten, dehş(e), elbette, fabrika, tesmiye, dehşet, nisbet, âhiret, hâdis, vâcib, âhire, içli