Şerh

Biri: İmkândır. Ya’nî Cenâb-ı Hak, Vâcibü’l-Vücûd’dur. Mevcûdât ise,        mümkinü’l-vücûddur. Ya’nî, mütesâviyü’t-tarafeyndir. Terâzînin iki kefesi gibi dengelidir. Ya’nî varlığı ve yokluğu müsâvîdir.

Diğeri: Hudustur. Ya’nî Cenâb-ı Hak, Kadîmdir, Ezelîdir. Varlığının başlangıcı yoktur. Mevcûdât ise, hâdistir, sonradan yaratılmıştır. Her şeyin bir başlangıcı vardır.

Mâdem insân ve âlem mümkindir ve hâdistir. Cenâb-ı Hak da Vâcibü’l-Vücûd ve Kadîm’dir. O hâlde O’na intisâb eden için her şey vardır. O Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un emriyle mevcûdât, dâire-i ilimden dâire-i kudrete çıkar, yine O’nun emriyle mevcûdât, ölüm ile dâire-i kudretten dâire-i ilme geçer. O hâlde sen de O’na intisâbını bil ki; bütün mevcûdât kadar bir vücûd kazanasın.

Ona intisâb etsen ve O’na abd olsan O’nun gınâ ve servetine, kuvvet ve kudretine dayanmış olursun. Bu durumda nihâyetsiz bir servete, hadsiz bir kuvvete mazhar olursun. Müellif (ra), bu konuda şöyle buyuruyor:

“İnsân binler çeşit elemler ile müteellim ve binler nev’i lezzetler ile mütelezziz olacak bir zîhayât makine ve gàyet derece acziyle berâber hadsiz maddî, ma’nevî düşmanları ve nihâyetsiz fakrıyla berâber hadsiz zâhirî ve bâtınî ihtiyâçları bulunan ve mütemâdiyen zevâl ve firâk tokatlarını yiyen bir bîçâre mahlûk iken, birden îmân ve ubûdiyyetle böyle bir Pâdişâh-ı Zülcelâl’e intisâb edip bütün düşmanlarına karşı bir nokta-i istinâd ve bütün hâcâtına medâr bir nokta-i istimdâd bularak, herkes mensûb olduğu efendisinin şerefiyle, makàmıyla iftihâr ettiği gibi, o da böyle nihâyetsiz Kadîr ve Rahîm bir Pâdişâha îmân ile intisâb etse ve ubûdiyyetle hizmetine girse ve ecelin i’dâm i’lânını kendi hakkında terhîs tezkeresine çevirse ne kadar memnûn ve minnettâr ve ne kadar müteşekkîrâne iftihâr edebilir, kıyâs ediniz.”^[1]         

İşte bu sırr-ı intisâbtandır ki; bir sinek, Cenâb-ı Hakk’ın  Vâcibü’l-Vücûd ismine dayanarak Nemrûd’u gebertir. Bir karınca Fir’avun’un sarayını yıkar. Bir mikrop, bir cebbârı yere serip alt ve mağlûb eder. Müellif (ra) bu sırr-ı intisâbı şöyle açıklamaktadır:

         “Her şey Kadîr-i Zülcelâl’e intisâb ve istinâd ettiğinden, bir karınca bir Fir’avunu,

Lügat: tarafeyn, tezkere, udre(t), efendi, hadsiz, hizmet, kindir, minnet, teelli, zâhirî, âdiyen, hâdis, istim, sinin, vâcib, âdiye, âdiş