Metin

DÖRDÜNCÜ REMİZ: Çok yerlerde dediğimiz gibi, bir pâdişâhın sultân, hâlife, hâkim, kumandan gibi muhtelif ünvânlar ve sıfatlardan neş’et eden muhtelif, ayrı ayrı devâir-i teşkîlâtı olduğu gibi; Cenâb-ı Hakk’ın esmâ-i hüsnâsının hadd ü hesâba gelmez türlü türlü tecelliyyâtı vardır. Mahlûkàtın tenevvü’leri ve ihtilâfları, o tecelliyyâtın tenevvü’lerinden ileri geliyor.

İşte her kemâl ve cemâl sâhibi, fıtraten cemâl ve kemâlini görmek ve göstermek istemesi sırrınca; o muhtelif esmâ dahi, dâimî ve sermedî oldukları için, dâimî bir sûrette Zât-ı Akdes hesâbına tezâhür isterler. Ya’nî nakışlarını görmek isterler; ya’nî kendi nakışlarının âyinelerinde cilve-i cemâllerini ve in’ikas-ı kemâllerini görmek ve göstermek isterler. Ya’nî kâinât kitâb-ı kebîrini ve mevcûdâtın muhtelif mektûbâtını ânen fe-ânen tâzelendirmek; ya’nî yeniden yeniye ma’nidâr yazmak; ya’nî bir tek sahîfede ayrı ayrı binler mektûbâtı yazmak ve herbir mektûbu, Zât-ı Mukaddes ve Müsemmâ-yı Akdes’in nazar-ı şuhûduna izhâr etmekle berâber; bütün zîşuùrun nazar-ı mütâleasına göstermek ve okutturmak iktizâ ederler. Bu hakìkata işâret eden şu hakìkatlı şiire bak:  

 

Kitâb-ı âlemin yaprakları, enva’-ı nâma’dûd

Hurûf ile kelimâtı dahi, efrâd-ı nâmahdûd

         Yazılmış destgâh-ı Levh-i Mahfûz-i hakìkatta

         Mücessem lafz-ı ma’nidârdır, âlemde her mevcûd.

‌تَاَمَّلْ سُطُورَ الْكَائِنَاتِ فَاِنَّهَا مِنَ الْمَلاِ اْلاَعْلى اِلَيْكَ رَسَائِلُ‌

Şerh

(DÖRDÜNCÜ REMİZ) Tecelliyyât-ı esmâ-i İlâhiyyenin tenevvü’ü, âlemdeki tebeddülât ve teğayyürâtın dâîsi, muktazîsi ve sebebidir. İşte bu “Dördüncü Remiz”de işlenen muktazî budur. Şimdi bu muktazînin îzâhına geçiyoruz:

Bu dördüncü remzin daha iyi anlaşılması için bu risâlenin başında zikredilen suâlin hulâsâsını tekrâr etmekte fayda vardır. Suâlde denilmişti ki; âlemdeki mevt ve adem Rahîm ismiyle, zevâl ve firâk Hakîm ismiyle, musîbet ve meşakkat de Vedûd ismiyle nasıl tevfîk edilir? Bu hâlât, o esmâ ile nasıl bağdaşır? Mevcûdât-ı

Lügat: tebeddülât, meşakkat, mukaddes, tebeddül, sermedî, dilir, âdiş, şiir