Şerh

“İnsân, sâir hayvânâta muhâlif olarak, hânesiyle alâkadar olduğu misillü dünyâ ile alâkadardır ve akàribiyle münâsebetdâr olduğu gibi, nev’-i beşer ile de ciddî ve fıtrî münâsebetdârdır. Ve dünyâda muvakkat bekàsını arzûladığı gibi bir dâr-ı ebedîde bekàsını, aşk derecesinde arzûluyor. Ve mi’desinin gıdâ ihtiyâcını te’mîn etmeğe çalıştığı gibi dünyâ kadar geniş, belki ebede kadar uzanan sofraları ve gıdâları, akıl ve kalb ve rûh ve insâniyet mi’deleri için tedârik etmeğe fıtraten mecbûrdur, çabalıyor. Ve öyle arzûları ve matlabları var ki, ebedî saâdetten başka hiçbir şey onları tatmîn etmiyor. Hattâ Onuncu Söz’de işâret edildiği gibi, bir zamân -küçüklüğümde- hayâlimden sordum: “Sana bir milyon sene ömür ve dünyâ saltanatı verilmesini, fakat sonra ademe ve hiçliğe düşmesini mi istersin? Yoksa bâkì fakat âdî ve meşakkatli bir vücûdu mu istersin?” dedim. Baktım, ikincisini arzûlayıp birincisinden “ah” çekti. “Cehennem de olsa bekà isterim” dedi.”^[1]

         “Kâfîr hakkında iki ihtimâl var. O kâfîr, ya ademe gidecektir veyâ dâimî bir azâb içinde mevcûd kalacaktır. Vücûdun velev Cehennem’de olsun, ademden daha hayırlı olduğu vicdânî bir hükümdür. Zîrâ adem, şerr-i mahz olduğu gibi, bütün musîbet ve ma’siyyetlerin de merciidir. Vücûd ise velev Cehennem de olsa, hayr-ı mahzdır. Maahâza kâfîrin meskeni Cehennem’dir ve ebedî olarak orada kalacaktır.”^[2]

         “Cehennem fikri, geçmiş îmân meyvelerinin lezzetlerini korkusuyla kaçırmıyor. Çünkü hadsiz rahmet-i Rabbâniyye o korkan adama der: Bana gel, tövbe kapısıyla gir. Tâ Cehennem’in vücûdu değil korkutmak, belki sana Cennet’in lezzetlerini tam bildirsin ve senin ve hukùklarına tecâvüz edilen hadsiz mahlûkàtın intikàmlarını alsın, sizi keyiflendirsin. Eğer sen dalâlette boğulup çıkamıyorsan yine Cehennem’in vücûdu, bin derece i’dâm-ı ebedîden hayırlıdır ve kâfîrlere de bir nev’i merhamettir. Çünkü insân hattâ yavrulu hayvânât dahi, akrabâsının ve evlâdının ve ahbâbının lezzetleriyle ve saâdetleriyle lezzetlenir, bir cihette mes’ûd olur. Şu hâlde sen ey mülhid, dalâletin i’tibâriyle ya i’dâm-ı ebedî ile ademe düşeceksin veyâ Cehennem’e gireceksin! Şerr-i mahz olan adem ise, senin bütün sevdiklerin ve saâdetleriyle memnûn ve bir derece mes’ûd olduğun umûm akraba ve asl u neslin seninle berâber i’dâm olmasından, binler derece Cehennem’den ziyâde senin rûhunu ve kalbini ve mâhiyyet-i insâniyeni yandırır. Çünkü Cehennem olmazsa, Cennet de olmaz. Her şey senin küfrün ile

Lügat: şerr-i mahz, alâkadar, cehennem, merhamet, meşakkat, saltanat, birinc, hadsiz, saâdet, tersin, ciddî, misil, sinin, içli