Şerh

“Ey insân! Fenâya, ademe, hiçliğe, zulümâta, nisyâna, çürümeye, dağılmaya ve kesrette boğulmaya gittiğinizi tevehhüm edip düşünmeyiniz! Siz fenâya değil, bekàya gidiyorsunuz. Ademe değil, vücûd-i dâimîye sevk olunuyorsunuz. Zulümâta değil, âlem-i nûra giriyorsunuz. Sâhib ve Mâlik-i Hakìkì’nin tarafına gidiyorsunuz ve Sultân-ı Ezelî’nin pâyitahtına dönüyorsunuz. Kesrette boğulmaya değil, vahdet dâiresinde teneffüs edeceksiniz. Firâka değil, visâle müteveccihsiniz.”^[1]

         “Evet, her insân, kendi vücûdunun mahvolması ile müteellim olduğu gibi; hânesinin harâb olması ile de elem çekiyor. Ve vatanının bozulması ile gàyet müteessir oluyor. Ahbâbının firâk ve vefâtıyla derinden derine kalbi acıyor. Dünyâ kadar büyük, has ve husûsî dünyâsının zevâl ve firâk ve âhirde tamâmen mahvolmasını düşünmesi, ma’nevî bir Cehennem gibi rûhunu ve vicdânını yandırıyor.

         İşte aklı başında herbir adam rûhsuz, kalbsiz, akılsız olmamak şartıyla bilecek ki: Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâm’ın Mi’râc Gecesinde gözü ile gördüğü saâdet-i ebediyyenin müjdesini ve ehl-i îmânın Cennet’teki hayât-ı bâkìyyesinin beşâretini ve insânın alâkadar olduğu sevdiklerinin mahvolmadıklarını ve onların zevâllerinden sonra yine görüşmelerinin muhakkak olacağının gàyet sürûrlu, ma’nevî hediyesine karşı umûm âlem-i İslâm her gün çok def’a اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ اَيُّهَا النَّبِىُّ dediği gibi; onun da getirdiği hediye-i ma’neviyyesiyle hem kâinât sahîfeleri ve tabakaları mektûbât-ı Samedâniyye olmasına; hem mahlûkàtın hakìkì kıymetleri ve kemâlâtları onun risâleti ile tezâhür etmesine mukàbil bütün mahlûkàt ma’nen اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ اَيُّهَا النَّبِىُّ bu mezkûr hakìkatın lisânı ile derler.”^[2]

          Eğer Allâh’a ve âhiret gününe îmân olmazsa; insân, âlemdeki bu mevt ve fenâya, zevâl ve firâka, musîbet ve meşakkate karşı dayanamaz. Kendisinin ve sevdiklerinin yokluğa mahkûm olduğuna inanan bir insân, bu dünyâda yaşamaması lâzım gelir. Bu cihette ehl-i küfür için Cehennem’de ebedî kalmak, yok olmaktan daha iyidir. Zîrâ vücûd hayr-ı mahzdır, adem de şerr-i mahzdır. Müellif (ra) bu konuyu şöyle îzâh etmektedir:

Lügat: şerr-i mahz, ebediyyen, alâkadar, cehennem, meşakkat, muhammed, teneffüs, tevehhüm, vesselâm, muhakka, ediyye, hediye, mahkûm, mezkûr, saâdet, teelli, teessi, âhiret, sinin, âhire, içli