Şerh

birbiri arkasından gelen sikkeleridir, hikmetle değişen hâtemleridir.”^[1]

         “Mevcûdât vücûdlarıyla, hayâtlarıyla nasıl ki o Hayy-ı Lâyemut’un hayâtına ve o hayâtın vücûb-i vücûduna delâlet ve şehâdet ederler; öyle de: Mevtleriyle, zevâlleriyle o hayâtın bekàsına, sermediyyetine delâlet eder ve şehâdet ederler. Çünkü mevcûdât zevâle gittikten sonra, arkalarında yine kendileri gibi hayâta mazhar olup yerlerine geldiklerinden gösteriyor ki; dâimî bir zîhayât var ki, mütemâdiyen cilve-i hayâtı tâzelendiriyor.”^[2]        

Hem bu âlemin Sâni-ı Zülcelâli, masnûât cinsinden değildir. Muhâlefetun li’l-havâdis sıfatıyla muttasıftır. Kâinâttaki hiçbir şeye benzemez. Müellif (ra) şu hakìkati gelecek vecîz cümleleriyle şöyle ifâde etmektedir:

         “Sani’-ı Kâinât, elbette kâinât cinsinden değildir. Mâhiyyeti, hiçbir mâhiyyete benzemez.”^[3]         

  Hem masnûât-ı âlemin vücûd ve bekàsı O’nun ile kàimdir. O Zât-ı Akdes ise kıyâm bi nefsihi sıfatıyla muttasıftır. Vücûd ve bekàsı için hiçbir şeye muhtâç değildir. Müellif (ra) şu hakìkati gelecek vecîz cümleleriyle şöyle ifâde etmektedir:

         “Bu kâinâtın Hâlık-ı Zülcelâli Kayyûm’dur. Ya’nî bizâtihi kàimdir, dâimdir, bâkìdir. Bütün eşyâ onunla kàimdir, devâm eder ve vücûdda kalır, bekà bulur. Eğer kâinâttan bir dakìkacık olsun o nisbet-i Kayyûmiyyet kesilse, kâinât mahvolur.”^[4]

Hulâsâ: Müellif (ra) “Mâdem Sâni’-ı Zülcelâl vardır ve bâkìdir” cümlesiyle sıfat-ı selbiyyeyi derhâtır ettirmektedir.

Mâdem Sâni-ı Zülcelâl vardır ve bâkìdir (ve sıfat ve esmâsı dâimî ve sermedîdirler;) Müellif (ra), bu cümlesiyle de sıfat-ı subûtiyye ve esmâ-i hüsnâsına delâlet etmektedir.  Cenâb-ı Hakk’ın Zâtı bâkì olduğu gibi; O’nun esmâ ve sıfatı dahi bâkìdir. O’nun bâkì olan bütün esmâ ve sıfatı, bâkì bir Zât’a ve bâkì bir âleme delâlet eder. Bu mes’eleyi, mevzû’umuz olan Rahîm, Hakîm ve Vedûd isimleriyle îzâh edeceğiz. Şöyle ki:

Lügat: bizâtihi, elbette, lâyemut, sermedî, ediyye, hikmet, nisbet, âdiyen, âdiye