Şerh

hiçlik, vazîfesizlik, abes, firâk yerlerinde, o kavakların herbirinin yaprakları adedince hikmetleri ve ma’nâları ve Risâle-i Nûr’da isbât edildiği gibi, üç kısma ayrılan netîceleri ve vazîfeleri var diye gösterdi.

         Birinci kısım: Sâni’-ı Zülcelâl’in esmâsına bakar. Meselâ: Nasıl bir usta hârika bir makinayı yapsa, herkes o zâta “MâşâEllâh, bârekâllah” deyip alkışlar. Öyle de: O makina dahi, ondan maksûd netîceleri tam tamına göstermesiyle, lisân-ı hâliyle ustasını tebrîk eder, alkışlar. Her zîhayât ve her şey böyle bir makinadır, ustasını tesbîhlerle alkışlar.

         İkinci kısım hikmetleri ise: Zîhayâtın ve zîşuùrun nazarlarına bakar. Onlara şirin bir mütâleagâh, birer kitâb-ı ma’rifet olur. Ma’nâlarını zîşuùrun zihinlerinde ve sûretlerini kuvve-i hâfızalarında ve elvâh-ı misâliyyede ve âlem-i gaybın defterlerinde dâire-i vücûdda bırakıp, sonra âlem-i şehâdeti terkeder, âlem-i gayba çekilir. Demek sûrî bir vücûdu bırakır, ma’nevî ve gaybî ve ilmî çok vücûdları kazanır.

Evet, mâdem Allâh var ve ilmi ihâta eder. Elbette adem, i’dâm, hiçlik, mahv, fenâ; hakìkat noktasında ehl-i îmânın dünyâsında yoktur ve kâfîrlerin dünyâları ademle, firâkla, hiçlikle, fânîlikle doludur. İşte bu hakìkatı, umûmun lisânında gezen bu gelen darb-ı mesel ders verip, der: “Kimin için Allâh var, ona her şey var ve kimin için yoksa, her şey ona yoktur, hiçtir.”

Elhâsıl: Nasıl ki îmân, ölüm vaktinde insânı i’dâm-ı ebedîden kurtarıyor; öyle de herkesin husûsî dünyâsını dahi i’dâmdan ve hiçlik karanlıklarından kurtarıyor. Ve küfür ise husûsan küfr-i mutlâk olsa; hem o insânı, hem husûsî dünyâsını ölümle i’dâm edip ma’nevî Cehennem zulmetlerine atar. Hayâtının lezzetlerini acı zehirlere çevirir. Hayât-ı dünyeviyyeyi âhirete tercîh edenlerin kulakları çınlasın. Gelsinler, buna ya bir çâre bulsunlar veyâ îmâna girsinler. Bu dehşetli hasarâttan kurtulsunlar!”^[1]

           Mâdem esmâ-i İlâhiyye bâkìdir. Öyle ise o bâkì esmâya âyine olan mevcûdât, ademe ve fenâya gitmiyor, (belki yalnız i’tibârî taayyünleri değişir.) Ya’nî esmâ-i İlâhiyye bâkì olduğu için o esmâ değişmiyor. Ancak mazharlar ve o mazharlarda görünen nakışlar değişiyor. Mâhiyyet-i eşyâ, esmâ-i İlâhiyyeye âyinedârlıktır.

Lügat: âlem-i gayb, cehennem, dehş(e), elbette, kurt(a), taayyün, birinc, dehşet, hikmet, hârika, âhiret, âliyye, zihin, âhire, şirin, içli