Metin

kazanabilir. Herkes derecesine göre bu nûrdan istifâde eder.

          Eğer ehl-i dalâlet ise; kendi elemiyle berâber, bütün mevcûdâtın helâketiyle ve fenâsıyla ve zâhirî i’dâmlarıyla, zîrûh ise âlâmlarıyla müteellim olur. Ya’nî, onun küfrü, onun dünyâsına adem doldurur, onun başına boşaltır; daha Cehennem’e gitmeden Cehennem’e gider.

Şerh

(ÜÇÜNCÜ REMİZ:) Mevcûdât-ı âlem, ölüm ile yokluğa ve hiçliğe gitmiyor. Belki dâire-i kudretten dâire-i ilme geçiyor, âlem-i şehâdetten âlem-i gayba gidiyor, âlem-i teğayyür ve fenâdan, âlem-i nûr ve bekàya müteveccih oluyor. Mâdem esmâ-i İlâhiyye bâkìdir. Elbette o bâkì olan esmâ, bâkì âyinedârları ister. Bu da mevcûdât-ı âlemin bu dâr-ı fânîden, dâr-ı bâkìye geçmesini iktizâ eder. Öyle ise mevcûdât-ı âlem, ölüm ile ademe ve fenâya gitmiyor. Tebeddül ve tegayyür ile yalnız i’tibârî taayyünleri değişiyor. Hakìkatleri, mâhiyyetleri ve hüviyyet-i misâliyyeleri bâkì kalıyor. Demek bâkì olan esmâ, âyinedârlarını bekàya mazhar etmek için âlemdeki bu tebeddül ve teğayyürü iktizâ eder. İşte bu “Üçüncü Remiz”de işlenen muktazî budur. Şimdi bu muktazînin îzâhına geçiyoruz:

Bu üçüncü remzin daha iyi anlaşılması için bu risâlenin başında zikredilen suâlin hulâsâsını tekrâr etmekte fayda vardır. Şöyle ki:

Cenâb-ı Hak, Rahîm’dir. Âlemdeki şefkatperverâne terbiye fiili, O’nun rahmetine delâlet eder. Mâdem Rahîm’dir. O hâlde işlerinde merhametsizlik olmaması lâzımdır. Hâlbuki görüyoruz ki; o kadar şefkatle terbiye ettiği ve nâzenînâne beslediği mahlûkàtını mevt ve ademe mahkûm ediyor. Mevcûdât-ı âlemi, böyle mevt ve ademe mahkûm etmesi, O’nun rahmetine zıd değil midir? Eğer zıd değilse; âlemdeki bu mevt ve adem ile Rahîm ismi nasıl tevfîk edilebilir?

Hem Cenâb-ı Hak, Hakîm’dir. Âlemdeki maslahatkârâne tedbîr fiili, O’nun hikmetine delâlet eder. Mâdem Hakîm’dir. O hâlde abes iş yapmaması lâzımdır. Hâlbuki görüyoruz ki; o kadar maslahat ve fâideleri gözeterek hüsn-i san’atta yarattığı masnûâtını derakab zevâl ve firâka mahkûm ediyor. Mevcûdât-ı âlemi, böyle zevâl ve firâka mahkûm etmesi, O’nun hikmetine zıd değil midir? Eğer zıd değilse; âlemdeki bu zevâl ve firâk ile Hakîm ismi nasıl tevfîk edilebilir? 

Hem Cenâb-ı Hak Vedûd’dur. Âlemdeki muhabbetdârâne taltîf fiili, O’nun

Lügat: maslahatkârâne, ehl-i dalâlet, âlem-i gayb, cehennem, hüviyyet, maslahat, merhamet, muhabbet, perverân, tebeddül, tegayyür, elbette, taayyün, terbiye, udre(t), hikmet, mahkûm, teelli, zâhirî, âliyye, şefkat, fâide, istif, içli