Şerh

medârı insândır. Bâhusûs Habîbullah (asm)’dır. Ne mutlu o kimseye ki, bu hakìkatleri derkeder. Ama vâesefâ, vâhasretâ bu asır insânlarının rûhu, bu esrârı derketmekten gàyet uzaktır.

Resûl-i Ekrem (asm), bu nev’i şuùnât-ı İlâhîyyeyi hissetmiş. Ancak mâhiyyetini derkedememiştir. Zîrâ;

لاَ تُدْرِكُهُ اْلأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ اْلأَبْصَارَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ

“(Gözler) ya’nî göz sâhibleri (O’nu idrâk edemez.) O’nun mâhiyyetini ve hakìkatını kavrayamaz. (O) ilim ve hikmet sâhibi Zât (ise, bütün gözleri idrâk eder.) Bütün mahlûkâtını tamâmiyle görür, ilmen kuşatır. Her şeyin mâhiyyetini ve hakìkatını tamâmıyla bilir. O’na hiçbir şey gizli kalmaz. (Ve O Lâtif’tir) her şeyin mâhiyyet ve hakìkatini bilir. (Habir’dir.) Bütün mahlûkâtının varlıklarından, gizli ve açık hâl ve tavırlarından haberdardır. Bunların hepsini de tam manâsiyle görür, bilir.”^[1]   âyetinin ifâdesiyle o şuùnâtı derketmek, mümkün değildir.

Âyet-i kerîmede geçen “idrâk” kelimesi; bir şeyin mâhiyyetini ve hakìkatini kavramak, tamâmiyle bilmek demektir.

Ellâh’ın bin bir ismine en mükemmel âyine olan ve bu sebeple O’nu en mükemmel bir sûrette tanıyan insândır. Cin ve melâike tâifesi, bu âyinedârlık noktasında insâna yetişemez. Meselâ; Cebrâîl (as) yüksek bir makàm sâhibidir. Bununla berâber Resûl-i Ekrem (asm)’a yetişemez. Hem insân kadar esmâ, sıfat ve şuùnât-ı İlâhiyyeye karşı âyinedârlığını bilemez. Zîrâ hasta olmuyor ki Şâfî ismine karşı âyinedârlığını bilsin. Aç olmuyor ki Rezzâk ismini tanısın. Günâh işlemiyor ki, Gafûr ismine ilticâ etsin. Evlâdı yok ki; ona şefkat etsin. Hanımı yok ki; ona muhabbet etsin. Ve hâkezâ.

Demek insâna nisbeten melâikenin âyinedârlığı nâkıstır. İnsân, daha fazla ahvâl ve etvâra mazhar olduğundan; Zât-ı Akdes, o insân modeli üzerinde tecellî eden esmâsını seyretmekten daha ziyâde lezzet alır. Meselâ; kulun günâh işleyip tövbe etmesinden kendisine mahsûs bir lezzet alır. Zîrâ bunda insânın ma’nevî

Lügat: derketmek, haberdar, muhabbet, nisbeten, hikmet, kelime, nisbet, şefkat