Şerh

Hakîm ve Âdil isimleri, iktisâdı emreder. Mâdem Allâh Hakîm’dir, abes iş yapmıyor. Mâdem Allâh Âdil’dir, her şeyde ölçüye riâyet ediyor. Sen de bu esmâya âyine olmak için hâline kanâat et. İktisâda alış, isrâfa girme. Niam-ı İlâhiyyeye karşı olan şükrünü, rızâ ve memnûniyyet ile göster. Zîrâ Müellif (ra)’ın ifâdesiyle “Şükrün mikyâsı; kanâattır ve iktisâddır ve rızâdır ve memnûniyyettir. Şükürsüzlüğün mîzânı; hırstır ve isrâftır, hürmetsizliktir, harâm helâl demeyip rastgeleni yemektir.”^[1] Senin rızkını dar ettiyse; “Niçin beni fakir kıldı?” deme. Zengin kıldı ise, isrâf ve cimrilik etme. İkisinin ortası olan iktisâda riâyet et. Zîrâ senin vazîfen iktisâdtır.

وَالَّذِينَ إِذَا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذٰلِكَ قَوَامًا

“(Ve onlar) Rahmân’ın has ibâdı (ki, harcama yaptıkları zamân,) i’tidâlden ayrılmazlar, (ne isrâf, ne de cimrilik ederler.) Üzerlerine düşen mâlî vazîfeleri yerine getirirler, zekât ve sadaka verirler, fakirlere ve miskinlere iyilikte bulunurlar. Fakat lüzûmsuz yere, gösteriş için isrâfta bulunmazlar, kendilerini ihtiyâç içinde bırakacak derecede başkalarına yardıma koşmazlar. (Bunun arasında) isrâf ile cimrilik arasında (mu’tedil bir hâlde bulunmuş olurlar.)”^[2]

Âyetinin ifâdesiyle Rahmân’ın has ibâdı, ne müsriftir, ne de cimridir. Muktesiddir. İktisâd, ayn-ı adâlet ve hikmettir. İsrâf ve cimrilik ise, adâlet ve hikmete zıddır. Bu nedenle dîn-i Mübîn-i İslâm, isrâf ve cimriliği reddeder, iktisâdı ise emreder. Meselâ; denizin başında abdest alırken, a’zâları kaç def’a yıkamak sünnettir? Üç def’a. Peki, dört def’a yıkansa daha temiz olmaz mı? Hayır. Zîrâ bu hareket, şerîata göre isrâftır. Peki, iki def’a yıkansa nasıl olur? Bu da takdîr, ya’nî cimrilik olur. Şerîat bunu da kerîh görür. Şerâite göre üç def’a yıkamak ise sünnettir ve iktisâddır, hadd-i vasat olan istikàmet ve adâlettir.

Dikkat et! Müellif (ra), bir mesele-i îmâniyyeyi anlatırken, o mes’eleyi bir hükm-i Kur’ân’a bağlıyor. Çünkü o mes’elenin menba’ı, o hükm-i Kur’ân’dır. Meselâ; kâinâtta tekvînen isrâf olmadığı gibi, insânlık âleminde de isrâfın olmaması

Lügat: muktesid, hareket, dikkat, hikmet, miskin, sünnet, cimri, sinin