aldandın? O öyle bir Zât’tır ki, sana ikrâm ediyor ve seni unutmamış. Kerîm olduğu için, îmân ve ibâdet vazífesini edâ edesin diye sana hadsiz ikrâmda bulunuyor. Sen ise, bu kadar hadsiz ikrâmlara, küfür ve isyân ile mukábelede bulunuyorsun. Tevbe ve istiğfâr edersin diye sana mühlet veriyor. O’nun Kerîm bir Rab olması seni aldatmasın. O Zât-ı Gaybî, Kerîm olduğu gibi; aynı zamânda Azîz’dir. Küfür ve isyânın O’nun izzet ve celâline dokunur, seni cezâlandırır.

“O Ádil-i Mutlak, álemde her şeye bir súret verdiği gibi; insâna da ayrı mümtâz bir súret verdi. O súrete göre ölçü koydu. İnsânı bu şekilde bir adâlet içerisinde yaratan bir Ádil-i Mutlak’ın elinden kurtulmak mümkün müdür? O hâlde, dikkat et! O’nun keremine aldanma.”

Evet, álemde adâlet-i Rabbâniyyenin tezáhürâtı görünüyor, inkâr edilemez. Bunun birinci delîli; hangi zî-hayâta bakılsa, bir kalıbdan çıkmış gibi bir mikdâr ve bir şekil üzere yaratılması ve sonradan o vücûda giren zerrelerin aynı kalıba göre işlemesi ve çalışmasıdır. Elbette bu fiil, Ádil bir Zât’ı gösterir. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Mesnevî-i Nûriyye” adlı eserinde bu hakíkat şöyle îzáh edilmiştir:

“İ‘lem Eyyühe’l-Azîz! Her şeyi tahrîk eden zerrât-ı müteharrikenin, muayyen hadlerine kadar hareket ettikten sonra tevakkuf ve durmalarına dikkat eden adam anlar ki: Her şeyin hudûdunda, dâimâ harekette bulunan zerrâtı durdurup geri çeviren bir hudûd bekçisi vardır. O zerrâtı taşmaktan men‘ ediyor. O bekçi ise, muhît bir ilmin tecellîsidir ki, o tecellî kadere, kader de mikdâra, mikdâr da kalıba tahavvül eder. Demek, her şey,  içerisindeki zerrâta bir kalıbdır.” [562]

Adâlet-i İlâhiyyenin bu delîlini görmek istersen; incir ağacına bak! Bu ağacın  nokta-i merkeziyyesinde bir ilim, bir irâde ve bir kudretin tezáhürü görünüyor. Cenâb-ı Hakk’ın كُنْ emrinden gelen kánûnla ve Alîm, Mürîd ve Kadîr isimlerinin tecellîsiyle o çekirdek, incir ağacı oluyor. Fakat, belli bir seviyeye geldiğinde duruyor. İncir ağacında var olan kuvvet aynen devâm etmekteyken; o ağacın belli bir seviyeden sonra büyüyüp gelişmesini durduran güç ve kuvvet nedir? Ya denilecektir ki; o ağacın içinde maddî kalıplar vardır. Zerreler o kalıplara girer ve haddi tecâvüz etmez. Veyâ denilecektir ki; Ádil bir Zât’ın ona ta‘yîn ettiği bir mikdâr-ı muayyene ve bir súret-i mahsúsa vardır ki; zerrât, o mikdâr ve ölçüye

Lügat: tahavvül, tevakkuf, elbette, hareket, mesnevî, muayyen, udre(t), birinc, dikkat, hadsiz, inkâr, şekil