وَلَهُ مَنْ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۜ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ  âyet-i kerîmesinde zikredilen semâvât, Arz ve bunlarda bulunan bütün mevcûdâtın, bir Zât-ı Gaybî’nin halkı, mülkü ve ábidi olduğunu, yoktan var edildiğini ifâde eder. Bununla, Hálık-ı Semâvât ve Arz’ın vücûb-i vücûd ve vahdetini isbât eder ki, buna delîl-i ihtirâ‘ denir.

Hem semâvât, Arz ve bunlarda bulunan bütün mevcûdât, mümkinü’l-vücûddur. Ya‘nî, tesâviyyü’t-tarafeyndir. Ya‘nî, bunların vücûda gelmesi ile vücûda gelmemesi arasında bir zarûret yoktur. O hâlde, bu mahlûkátın varlığını yokluğuna tercîh etmek için bir irâde, bir sebeb lâzımdır. Bu ise, bir Mürîd ve Müsebbib’i ister. Bu Mürîd ve Müsebbib’in vücûdu ise, mümkin değil, vâcib olması lâzımdır. O Vâcibü’l-Vücûd da, Elláh’tır. Zîrâ, Elláh, mümkin olan kâinâtın cinsinden olamaz. 

YEDİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân’daki bütün temsîller ve misâller, küllî bir kánûnun bir mâsadakı, bir ferdi, bir cüz’ü, bir ucu hükmündedir. O kánûna uyan bütün efrâd, o küllî kánûnun içerisinde dâhıl oluyor.

İşte, Kur’ân, وَلَهُ مَنْ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۜ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ  âyet-i kerîmesinde zikredilen semâvât ve Arz’da bulunan melâike, rûhâniyyât, cin ve ins denilen zî-şuúr táifelerinin “itáat” fiilinde, bir ulûhiyyet ve Ma‘bûdiyyet kánûnunun ucunu gösteriyor. Evet, o cüz’î itáat fiili, küllî bir kánûnun bir mâsadakı, bir ferdi, bir cüz’ü, bir ucu hükmündedir. O hâlde, semâvât ve Arz’da bulunan melâike, rûhâniyyât, cin ve ins denilen zî-şuúr táifelerinin itáati isbât eder ki; bütün kâinât ve içindeki cümle mahlûkát Elláh’a mutí‘dir, her biri kendilerine mahsús bir nev‘ ıbâdet ile Ma‘bûd’larına ıbâdet ederler. Zîrâ, ulûhiyyet ve Ma‘bûdiyyet kánûnu birdir.

 Hem Kur’ân, semâvât ve Arz’da bulunan melâike, rûhâniyyât, cin ve ins denilen zî-şuúr táifelerinin “tedbîr” fiilinde, bir müdebbiriyyet kánûnunun ucunu gösteriyor. O cüz’î tedbîr fiili, küllî bir kánûnun bir mâsadakı, bir ferdi, bir cüz’ü, bir ucu hükmündedir. O hâlde, semâvât ve Arz’da bulunan melâike, rûhâniyyât, cin ve ins denilen zî-şuúr táifelerinde kim tedbîr ve tasarruf ediyorsa, bütün