nursunuz” [517] âyet-i kerîmesi de, “Dokuzuncu Makám-ı Álî” olan “Makám-ı Adâlet”in tereşşüh ettiği âyet-i kerîmesine ma‘nâ cihetiyle bakar. Zîrâ, her iki âyet-i kerîme, haşr-i cismânîyi sarâhaten da‘vâ etmektedir. “Dokuzuncu Makám-ı Álî” olan “Makám-ı Adâlet”in tereşşüh ettiği âyet-i kerîmede ise, o da‘vânın delîlleri serd edilmektedir. Dolayısıyla, bu “Dokuzuncu Makám”ın tereşşüh ettiği âyet-i kerîmenin asıl gáyesi ve hedefi, haşr-i cismânînin isbâtıdır.

KUR’ÂN’IN VECH-İ İ‘CÂZINI İSBÂT EDEN BA‘ZI USÛL VE

ÜSLÛBLARLA ÂYET-İ KERÎMENİN TEFSÎRİ

وَلَهُ مَنْ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۜ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ

“Göklerde ve yerde olan cümle mevcûdât, Elláh’ın mülkü, mahlûku ve ábididir. Binâenaleyh, onlardan her biri, Elláhu Teálâ’nın emrine mutí‘dirler.” [518]

BİRİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân’ın ádetidir ki; evvelâ kâinâttaki âsârı nazara verir. Daha sonra, âsârın arkasında ef‘ál-i İlâhiyyeyi isbât eder. O ef‘álden, esmâya intikál ettirir.

 İşte, Kur’ân, وَلَهُ مَنْ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۜ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ âyet-i kerîmesiyle, semâvât ve Arz ve bunlarda bulunan bütün mevcûdâtın birer eser olduğunu sarâhaten ifâde eder. Bu eserler üzerinde tezáhür eden “itáat” fiili, Ma‘bûd’a;  “tasarruf” fiili, Mutasarrıf’a; “tedbîr” fiili, Müdebbir’e delâlet eder. Zîrâ, “Fiil, fâilsiz olmaz” káidesine binâen, “itáat, tasarruf ve tedbîr” fiilleri, “Ma‘bûd, Mutasarrıf ve Müdebbir” isimleriyle müsemmâ bir Zât-ı Gaybî’nin vücûb-i vücûd ve vahdetine intikál ettirir.   

İKİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân’ın yedi i‘câz ciheti vardır. Bu i‘câz cihetlerinden birisi de, Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân’ın “ihbârât-ı gaybiyye”sidir. Bu ihbârın bir nev‘ı de, hakáik-ı İlâhiyyeye ve hakáik-ı kevniyyeye ve umûr-ı uhreviyyeye dâir ihbârât-ı gaybiyyesidir.