deposunun sáhibini, mutasarrıfını, müdebbirini bildirir, tanıttırır, sevdirir.” [476]

Demek, mezkûr âyât-ı kerîmelerde geçen السَّمَٓاءِ ve الاَرْضُ kelimeleri, ayrı ayrı ma‘nâ ve hakíkatleri ifâde eder. Her bir âyette, o âyetin iktizá ettiği makáma göre ifâde ettikleri ma‘nâ muhteliftir. Öyle ise, záhiren tekrâr gibi görünen bu kelimeler, hakíkatte tekrâr değildir. Belki, mutábık-ı muktezá-yı hâldir. O hâlde, sebeb-i kusúr tevehhüm edilen kelimât ve âyât-ı Kur’âniyyenin tekrârâtında ayrı ayrı lem‘a-i i‘câz vardır.

İkinci Misâl:

وَمِنْ اٰيَاتِه۪  ve  لَاٰيَاتٍ kelimelerinin tekrârâtında görünen lem‘a-i i‘câzdır.

Tefsîrini yaptığımız âyet-i kerîmelerden altı âyetin başında وَمِنْ اٰيَاتِه۪  ifâdesi, ba‘zılarının sonunda da   لَاٰيَاتٍ kelimesi tekrâr edilmiştir. Bu tekrârâtın ba‘zı hikmetlerini şöyle sıralayabiliriz.

Birincisi: Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân’ın asıl da‘vâsı, tevhîd ve haşirdir. Kur’ân, muárızlarını ilzâm, iskât ve iknâ‘  için bu da‘vânın delâilini tekrâr ve terdât eder. Zîrâ, delîl ne kadar tekrâr edilirse, muhátab o nisbette aklen ve kalben mutmain olur.

İkincisi: Bir da‘vânın sübûtu hakkında ne kadar çok delîl mevcûd olursa, o da‘vâ o kadar muhkem ve kavî olur. İşte, Kur’ân  ,وَمِنْ اٰيَاتِه۪  ve لَاٰيَاتٍ kelimelerinin tekrârı ile, tevhîd ve haşir da‘vâsının pek çok delîli mevcûd olduğunu bildirmek ile, bu da‘vânın ne kadar muhkem  ve kavî olduğunu ortaya koymaktadır.

Üçüncüsü: Kur’ân’ın ekser muhátabları avâm-ı nâstır. İlim ve irfandan bî-behredir. Böyleleri, tevhîd ve haşir gibi yüksek hakíkatleri anlamada zorlanırlar. Onların da fehimlerini teshîl etmek ve okşamak için yine o tekrârâtın olması, mutábık-ı muktezá-yı hâldir. Záhiren tekrârdır, hakíkatte ise makámın iktizásıdır.

Dördüncüsü: Kur’ân’ın muhátabları, muhteliftir. Bu sebeble, Kur’ân, her bir tabakaya ayrı bir delîl serd eder. Meselâ; kozmoğrafya ilmini tahsíl edenlere ayrı bir delîl, coğrafya ilmini tahsíl edenlere ayrı bir delîl, anatomi ve biyoloji

Lügat: kozmoğrafya, biyoloji, bî-behre, coğrafya, tevehhüm, anatomi, birinc, hikmet, kelime, mezkûr, nisbet, dilir