yağmaması; bir Fâil-i Muhtár’ın vücûb-i vücûd ve vahdetinin en bâriz delîlidir. Bu sebeble, Cenâb-ı Hak, bu âyet-i kerîmenin sonunda; اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ buyurmuştur. Ya‘nî, sâdece aklı bulunan kimseler için, vücûb-i vücûd ve tevhîd-i İlâhînin isbâtı husúsunda bu, başlı başına bir delîldir. Kur’ân’ın bu asırda ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Sözler” adlı eserinde konu ile alâkalı olarak şöyle buyrulmaktadır:

“Kadîr-i Alîm ve Sáni-ı Hakîm, kánûniyyet şeklindeki ádâtının gösterdiği nizám ve intizámla, kudretini ve hikmetini ve hîç bir tesádüf işine karışmadığını izhâr ettiği gibi; şüzûzât-ı kánûniyye ile, ádetinin hárikalarıyla, tegayyürât-ı súriyye ile, teşehhusátın ihtilâfâtıyla, zuhûr ve nüzûl zamânının tebeddülüyle meşîetini, irâdetini, fâil-i muhtár olduğunu ve ihtiyârını ve hîç bir kayıd altında olmadığını izhâr edip yeknesak perdesini yırtarak ve her şey, her ânda, her şe’nde, her şeyinde O’na muhtâc ve rubûbiyyetine münkad olduğunu i‘lâm etmekle gafleti dağıtıp, ins ve cinnin nazarlarını esbâbdan Müsebbibü’l-Esbâb’a çevirir. Kur’ân’ın beyânâtı şu esâsa bakıyor.

“Meselâ: Ekser yerlerde bir kısım meyvedâr ağaçlar bir sene meyve verir; ya‘nî rahmet hazînesinden ellerine verilir, o da verir. Öbür sene, bütün esbâb-ı záhiriyye hâzırken meyveyi alıp vermiyor. Hem meselâ, sâir umûr-ı lâzımeye muhálif olarak, yağmurun evkát-ı nüzûlü o kadar mütehavvildir ki, mugayyebât-ı hamsede dâhıl olmuştur. Çünkü, vücûdda en mühim mevkı‘, hayât ve rahmetindir. Yağmur ise, menşe-i hayât ve mahz-ı rahmet olduğu için elbette o âb-ı hayât, o mâ-i rahmet, gaflet veren ve hicâb olan yeknesak káidesine girmeyecek, belki doğrudan doğruya Cenâb-ı Mün‘ım-i Muhyî ve Rahmân ve Rahîm olan Zât-ı Zü’l-Celâl perdesiz, elinde tutacak; tâ her vakit duá ve şükür kapılarını açık bırakacak. Hem meselâ, rızık vermek ve muayyen bir sîmâ vermek, birer ihsân-ı mahsús eseri gibi ummadığı tarzda olması; ne kadar güzel bir súrette meşîet ve ihtiyâr-ı Rabbâniyyeyi gösteriyor. Daha tasrîf-i havâ ve teshír-i sehâb gibi şuûnât-ı İlâhiyyeyi bunlara kıyâs et...” [410]

Evet, dört şey var ki; bunlarda esbâb perdesi o kadar zayıftır ki; ádetâ yoktur denilebilir. Bunlar, “vücûd, hayât, nûr ve rahmet”tir. Bunlarda doğrudan doğruya nûr-i vahdet görünür. Zîrâ, bunlarda sâdece fâide ve güzellik vardır. Her yönüyle nezîh ve temizdir. Vücûd, hayât, nûr ve rahmette esbâb perdesinin bu-

Lügat: mugayyeb, tebeddül, tegayyür, yeknesak, elbette, hams(e), muayyen, udre(t), hikmet, fâide, sinin