Ulûhiyyet”in tereşşüh ettiği âyet-i kerîmesine ma‘nâ cihetiyle bakar. Zîrâ, her iki âyet-i kerîme, haşr-i cismânîyi sarâhaten da‘vâ etmektedir. “Beşinci Makám-ı Álî” olan “Makám-ı Ulûhiyyet”in tereşşüh ettiği âyet-i kerîmede ise, o da‘vânın delîlleri serd edilmektedir. Dolayısıyla, bu “Beşinci Makám”ın tereşşüh ettiği âyet-i kerîmenin asıl gáyesi ve hedefi, haşr-i cismânînin isbâtıdır.

KUR’ÂN’IN VECH-İ İ‘CÂZINI İSBÂT EDEN BA‘ZI USÛL

VE ÜSLÛBLARLA ÂYET-İ KERÎMENİN TEFSÎRİ

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَاَلْوَانِكُمْۜ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِم۪ينَ

“O’nun vahdetinin ve haşri getireceğinin delîllerinden birisi de, gökleri ve yeri yaratması, lisânlarınızın ve renklerinizin değişik olmasıdır. Şübhesiz, bunda ilim sáhibleri için alınacak ders ve ibretler vardır.”

BİRİNCİ ÜSLÛB: Kur’ân’ın usûl ve üslûbundandır ki; bir eseri nazara verir, o eserin arkasından fiili, fiilin arkasından fâili, fâilin arkasından yedi sıfât-ı sübûtiyyeyi, yedi sıfât-ı sübûtiyyenin arkasından altı sıfât-ı selbiyyeyi akla ihsâs ederek Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un hem vücûdunu, hem de vahdetini isbât eder. Daha sonra haşri, tevhîdin üzerine binâ eder. Kur’ân’ın asıl üslûbu ve mesleği budur. Ehl-i tahkík bu üslûb-i Kur’ânîyi çok kullanmıştır. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”da bu üslûb çok zikredilmektedir. Risâle-i Nûr’un mesleği, hakíkat olduğu için, Müellifi, her bir eserde doğrudan doğruya esmâ ve  sıfât-ı Rabbâniyyeyi gösterecek bir yolu tevfîk-ı İlâhî ile Kur’ân’dan alıp muhátablarına teblîğ etmiştir. Bu, başta sahâbe-i kirâm olmak üzere bütün ehl-i tahkíkın da caddesidir. İşte, bu usûl ve üslûba göre, bu âyet-i kerîme der ki:

“Hılkat-i semâvât ve Arz, ihtilâf-ı elsine ve elvân, ya‘nî dillerin ve seslerin ayrı ayrı oluşu,  vücûb-i vücûd ve tevhîd-i İlâhînin ve bunun netîcesi olan haşr-i cismânînin birer delîlidir.”

Bu âyet-i kerîmede dört eser nazara verilmiştir. Bunlar, “Semâvât, Arz, elsine ve elvân”dır. Peki, bu eserlerde hangi fiil görünür? “Halk ve îcâd” fiili. Ya‘nî,