makám-ı muallâ-yı nübüvvete lâyık düşmüyor. Demek, Kur’ân-ı Hakîm’in parlak bir i‘câz ile, parlak bir súrette gösterdiği ve ism-i Rahîm’in vusûlüne vesîle olan hissiyyât-ı Ya‘kúbiyye, yüksek bir derece-i şefkattir. İsm-i Vedûd’a vesîle-i vusûl olan aşk ise; Züleyhâ’nın Yûsuf aleyhisselâma karşı olan muhabbet mes’elesindedir. Demek, Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, Hazret-i Ya‘kúb aleyhisselâmın hissiyyâtını, ne derece Züleyhâ’nın hissiyyâtından yüksek göstermişse; şefkat dahi o derece aşktan daha yüksek görünüyor.

“Üstâdım İmâm-ı Rabbânî, aşk-ı mecâzîyi makám-ı nübüvvete pek münâsib görmediği için demiş ki: ‘Mehâsin-i Yûsufiyye, mehâsin-i uhreviyye nev‘ınden olduğundan, ona muhabbet ise mecâzî muhabbetler nev‘ınden değildir ki, kusúr olsun.’ Ben de derim: ‘Ey Üstâd! O, tekellüflü bir te’vîldir. Hakíkat şu olmak gerektir ki: O, muhabbet değil, belki yüz def‘a muhabbetten daha parlak, daha geniş, daha yüksek bir mertebe-i şefkattir.’ Evet, şefkat bütün envâıyla latíf ve nezîhtir. Aşk ve muhabbet ise, çok envâına tenezzül edilmiyor.

“Hem şefkat pek geniştir. Bir zât, şefkat ettiği evlâdı münâsebetiyle bütün yavrulara, hattâ zî-rûhlara şefkatini ihâta eder ve Rahîm isminin ihâtasına bir nev‘í âyinedârlık gösterir. Hâlbuki, aşk, mahbûbuna hasr-ı nazar edip, her şeyi mahbûbuna fedâ eder; yâhúd mahbûbunu i‘lâ ve senâ etmek için, başkalarını tenzîl ve ma‘nen zemmeder ve hürmetlerini kırar. Meselâ biri demiş: ‘Güneş, mahbûbumun hüsnünü görüp utanıyor, görmemek için bulut perdesini başına çekiyor.’ Hey áşık efendi! Ne hakkın var, sekiz ism-i a‘zamın bir sahîfe-i nûrânîsi olan Güneş’i böyle utandırıyorsun?

“Hem şefkat hálistir, mukábele istemiyor; sáfî ve ıvazsızdır. Hattâ, en ádî mertebede olan hayvânâtın yavrularına karşı fedâkârâne ıvazsız şefkatleri buna delîldir. Hâlbuki, aşk ücret ister ve mukábele taleb eder. Aşkın ağlamaları, bir nev‘í talebdir, bir ücret istemektir.

“Demek, suver-i Kur’âniyyenin en parlağı olan Sûre-i Yûsuf’un en parlak nûru olan Hazret-i Ya‘kúb (as)’ın şefkati, ism-i Rahmân ve Rahîm’i gösterir ve şefkat yolu, rahmet yolu olduğunu bildirir ve o elem-i şefkate devâ olarak da, فَاللّٰهُُ خَيْرٌ حَافِظًا وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِم۪ينَ dedirir.” [239]

Lügat: muhabbet, nübüvvet, tekellüf, tenezzül, mertebe, übüvvet, efendi, şefkat