Şerh

vazífesini de edâ ederlerdi. Kur’ân vâsıtasıyla derecelerine göre ayne’l-yakín, ilme’l-yakín, hakka’l-yakín bir súrette ef’ál, esmâ ve sıfât-ı İlâhiyyeyi müşâhede eder; tecelliyyât-ı Zâtiyyeye ve akrebiyyet-i İlâhiyye sırrına mazhar olurlardı. Seyr u sülûkün meşakkatine gerek kalmadan hakíkate vâsıl olur; bir sohbette veyâ bir Kur’ânî derste veyâ geceleyin okuduğu bir âyet-i kerîme ile záhirden hakíkate geçerlerdi. Müellif (ra), konu ile alâkalı olarak şöyle buyuruyor:

“Sohbet-i Nebeviyye öyle bir iksîrdir ki; bir dakíkada ona mazhar bir zât, senelerle  seyr u sülûke mukábil, hakíkatın envârına mazhar olur. Çünkü, sohbette insibâğ ve in’ıkâs vardır. Ma’lûmdur ki: İn’ıkâs ve tebaıyyetle, o nûr-i a’zam-ı Nübüvvetle berâber en azím bir mertebeye çıkabilir. Nasıl ki, bir sultánın hizmetkârı ve onun tebaıyyetiyle öyle bir mevkıe çıkar ki, bir şâh çıkamaz. İşte şu sırdandır ki, en büyük velîler, sahâbe derecesine çıkamıyorlar. Hattâ, Celâleddîn-i Süyûtí gibi, uyanık iken çok def’a sohbet-i Nebeviyyeye mazhar olan velîler, Resûl-i Ekrem (asm) ile yakazaten görüşseler ve şu Álemde sohbetine müşerref olsalar, yine sahâbeye yetişemiyorlar. Çünkü, Sahâbelerin sohbeti, Nübüvvet-i Ahmediyye (asm) nûruyla, ya’nî Nebî olarak onunla sohbet ediyorlar. Evliyâlar ise, vefât-ı Nebevîden sonra Resûl-i Ekrem aleyhissalâtü vesselâmı görmeleri, velâyet-i Ahmediyye (asm) nûruyla sohbettir.

“Demek, Resûl-i Ekrem aleyhissalâtü vesselâmın onların nazarlarına temessül ve tezáhür etmesi, velâyet-i Ahmediyye (asm) cihetindedir; nübüvvet i’tibâriyle değil. Mâdem öyledir; nübüvvet derecesi, velâyet derecesinden ne kadar yüksek ise, o iki sohbet de o derece tefâvüt etmek lâzım gelir.

“Sohbet-i Nebeviyye ne derece bir iksîr-i nûrânî olduğu bununla anlaşılır ki: Bir bedevî adam, kızını sağ olarak defnedecek derecede bir kasâvet-i vahşîyânede bulunduğu hâlde, gelip bir sâat  sohbet-i Nebeviyyeye müşerref olur, daha karıncaya ayağını basamaz derecede bir şefkat-i rahîmâneyi kesbederdi. Hem câhil, vahşî bir adam, bir gün sohbet-i Nebeviyyeye mazhar olur; sonra Çin ve Hind gibi memleketlere giderdi, o mütemeddin kavimlere muallim-i hakáik ve rehber-i kemâlât olurdu.” [13]

Evet, Sahâbe-i Kirâm’ın mürşidi, Kur’ân idi. Sünnet-i Nebeviyye vâsıtasıyla da anlamadıkları âyât-ı Kur’âniyyenin ma’nâsını öğrenir; icmâ-ı sahâbeye de dikkat eder;  cumhûr-i sahâbenin verdiği karara muhálefet etmezlerdi. Kıyâs-ı 

Lügat: akrebiyyet, hizmetkâr, memleket, meşakkat, nübüvvet, temessül, vesselâm, mertebe, muallim, übüvvet, bedevî, dikkat, ediyye, hizmet, nebevî, sünnet, şefkat