Metin

    Bütün hak tarikler Kur'ân'dan alınmıştır.

Şerh

    Bütün hak tarîkler, Resûl-i Ekrem (asm)’ın minhâcı içindedir. Onun minhâcı ve câdde-i kübrâsı háricinde bir yol, Cenâb-ı Hakk’a vâsıl olamaz. Ancak o yol, kişiyi dalâlete götürür. Resûl-i Ekrem (asm), nev-ı beşerin vâsıl olabileceği tevhîd-i hakíkínin en son mertebesine Kur’ân vâsıtasıyla vâsıl olmuştur. Diğer peygamberler ve evliyâlar ise derecelerine göre merâtib-i tevhîde vâsıl olmuşlardır. Bütün peygamberler (as), Resûl-i Ekrem (asm)’in şefâatiyle ve ma’nevî velâyet-i kübrâsıyla dergâh-ı İlâhîye ancak yaklaşabilmişlerdir. Ya’nî, istiklâliyyetleri yoktur. Asıl muhátab-ı İlâhî, dünyâda sâdece bir zât’tır; diğer zevât ise tebeídir. Ya’nî, vâsıtasız Elláh’a vuslat, yalnız Resûl-i Ekrem (asm)’a mahsústur. Diğer bütün insânlar, hattâ enbiyâ dahi Resûl-i Ekrem (asm)’ın vâsıtasıyla, ona tebaıyyetle Elláh’a vâsıl olurlar. Müellif (ra)’ın gelen cümlesi, zâten bu hakíkati ifâde etmektedir.

    (Bütün hak tarîkler Kur’ân’dan alınmıştır.) Ya’nî, Kur’ân ve onun mübelliği Resûl-i Ekrem (asm), Cenâb-ı Hakk’a vâsıl edecek bütün vusúl yollarının başıdır. Onlara ittiba’ etmeden Cenâb-ı Hakk’a vâsıl olmak mümkün değildir. Müellif (ra), daha evvel geçen “Cenâb-ı Hakk’a vâsıl olacak tarîkler pek çoktur” cümlesinden, Kur’ân ve Resûl-i Ekrem (asm)’ın câdde-i kübrâsı ve sünnet-i seniyyesi háricinde, ya’nî ehl-i hak mezhebin dışında da Cenâb-ı Hakk’a vâsıl olacak yollar bulunduğu şeklinde bir ma’nâ anlaşılmasın diye, “Bütün hak tarîkler Kur’ân’dan alınmıştır” cümlesiyle de bütün hak tarîklerin Kur’ân’dan alındığını ve alınması gerektiğini ifâde etmiştir. Demek, ikinci cümle, birinci cümlede yanlış anlaşılabilecek bir ma’nâyı “hak tarîkler” kaydıyla izâle etmektedir. Müellif (ra), bu mes’eleyi şöyle îzáh etmiştir:

    “Kelime-i şehâdetin iki kelâmı biribirinden ayrılmaz, biribirini isbât eder, biribirini tazammun eder, biribirisiz olmaz. Mâdem Peygamber (asm) Hátemü’l-Enbiyâ’dır, bütün enbiyânın vârisidir; elbette bütün vusúl yollarının başındadır. Onun câdde-i kübrâsından háric, hakíkat ve necât yolu olamaz. Umûm ehl-i ma’rifetin ve tahkíkın imâmları, Sa’dî-i Şirazî gibi derler: [8]

مُحَالَسْتْ سَعْدِى بَرَاهِ نَجَاتْ ۞ ظَفَرْ بُرْدَنْ جُزْ دَرْ پَـىِ مُصْطَفٰى 

Lügat: kelime-i şehâdet, sünnet-i seniyye, ehl-i hak, peygamber, istiklâl, tazammun, elbette, mertebe, seniyye, birinc, dergâh, götürü, kelime, sünnet, âliyye, vâris