Şerh

“Evet, ihlâsı zedeleyen ve riyâya ve dünyâya sevk eden túl-i emel olduğu gibi, riyâdan nefret veren ve ihlâsı kazandıran, râbıta-i mevttir. Ya’nî, ölümünü düşünüp, dünyânın fânî olduğunu mülâhaza edip, nefsin desîselerinden kurtulmaktır. Evet, ehl-i tarîkat ve ehl-i hakíkat, Kur’ân-ı Hakîm’in كُلُّ نَفْسٍ ذَۤائِقَةُ الْمَوْتِ ۞ اِنَّكَ مَيِّتٌ وَاِنَّهُمْ مَيِّتُون gibi âyetlerinden aldığı dersle, râbıta-i mevti sülûklarında esâs tutmuşlar; túl-i emelin menşei olan tevehhüm-i ebediyyeti, o râbıta ile izâle etmişler. Onlar, farazí ve hayâlî bir súrette kendilerini ölmüş tasavvur ve tahayyül edip ve yıkanıyor, kabre konuyor farz edip, düşüne düşüne, nefs-i emmâre, o tahayyül ve tasavvurdan müteessir olup, uzun emellerinden bir derece vazgeçer. Bu râbıtanın feváidi pek çoktur. Hadîste, اَكْثِرُوا ذِكْرَ هَادِمِ اللَّذَّاتِ(ev kemâ kàl) ya’nî, ‘Lezzetleri tahrîb edip acılaştıran ölümü çok zikrediniz’ diye bu râbıtayı ders veriyor.

“Fakat, mesleğimiz tarîkat olmadığı, belki hakíkat olduğu için, bu râbıtayı, ehl-i tarîkat gibi farazí ve hayâlî súretinde yapmaya mecbûr değiliz. Hem meslek-i hakíkate uygun gelmiyor. Belki, ákıbeti düşünmek súretinde müstakbeli zamân-ı hâzıra getirmek değil, belki hakíkat noktasında zamân-ı hâzırdan istikbâle fikren gitmek, nazaran bakmaktır. Evet, hîç hayâle, farazá lüzûm kalmadan, bu kısa ömür ağacının başındaki tek meyvesi olan kendi cenâzesine bakabilir. Onunla yalnız kendi şahsının mevtini gördüğü gibi, bir parça öbür tarafa gitse, asrının ölümünü de görür; daha bir parça öbür tarafa gitse, dünyânın ölümünü de müşâhede eder, ihlâs-ı  etemme  yol  açar.” [212]

Müellif (ra)’ın mezkûr ifâdelerinde işâret edildiği gibi, râbıta-i mevtte üç esâs vardır:

Birincisi: Kendi ölümünü görmek.

İkincisi: Asrın ölümünü görmek.

Üçüncüsü: Dünyânın ölümünü görmektir.

Lügat: ehl-i hak, tahayyül, tasavvur, tevehhüm, nazaran, birinc, ediyye, fikren, mezkûr, teessi