Metin

İKİNCİ HATVEDE: وَلَا تَكُونُوا كَالَّذ۪ينَ نَسُوا اللّٰهَ فَاَنْسٰيهُمْ اَنْفُسَهُمْ dersini verdiği gibi, kendini unutmuş, kendinden haberi yok. Mevti düşünse, başkasına verir. Fenâ ve zevâli görse, kendine almaz. Ve külfet ve hizmet makámında nefsini unutmak, fakat ahz-ı ücret ve istifâde-i huzûzât makámında nefsini düşünmek, şiddetle iltizâm etmek nefs-i emmârenin muktezásıdır. 

Şerh

mevcûd olup ona áid olan, sâdece masdâr-ı sâzicdir, ya’nî cüz’î kudrettir; onun da vücûd-i hakíkísi yoktur. O hâlde, insânın elinde aczden başka bir şey yoktur. Mâdem hakíkat-i hâl budur. Öyle ise, tezkiye-i nefs etmek súretiyle Rabbine karşı haddini aşma!

(İKİNCİ HATVEDE: وَلَا تَكُونُوا كَالَّذ۪ينَ نَسُوا اللّٰهَ فَاَنْسٰيهُمْ اَنْفُسَهُمْ Ya’nî, “O kimseler gibi olmayın ki; onlar, Elláh’ı unuttular; Elláh da kendi nefislerini onlara unutturdu” [197] (dersini verdiği gibi, kendini unutmuş, kendinden haberi yok.) İnsân-ı gáfil, acz, fakr, naks ve kusúrdan ibâret olduğunu unutur. Mevt ve fenâya, zevâl ve firâka ma’rûz olduğundan haberi yok. Gece ve gündüzün deverânı, mevsimlerin inkılâbı ile cesedinin yıprandığını, ömrünün eksildiğini anlayamıyor. Önünde uzun bir seyâhatin var olduğunu hátırına getirmek istemiyor. İnsân, bu dünyâya, “Álem nedir, nereden gelmiş, nereye gidiyor, vazífesi nedir?” gibi suâllere cevâb bulmak, tılsım-ı kâinâtı halletmek, muammâ-i hılkat-i Álemi keşfetmek için geldiği hâlde, bu vazífesini unutur. (Mevti) ölümü (düşünse, başkasına verir. Fenâ ve zevâli görse, kendine almaz.) Kendini sâbit zanneder; bu dünyâda ebedî kalacağını tevehhüm eder. (Ve külfet ve hizmet makámında) ibâdet etmek makámında (nefsini unutmak, fakat ahz-ı ücret) ücret alma (ve istifâde-i huzûzât) haz ve zevklerden istifâde etmek (makámında nefsini düşünmek, şiddetle iltizâm etmek) nefsine tarafdâr olmak, (nefs-i emmârenin muktezásıdır.)

Evvelâ, mezkûr âyet-i kerîme hakkında bir îzáh yapmak fâideli olacaktır. Âyet-i kerîmede geçen “Elláh’ı unutmak” ta’bîrinden murâd; Elláh’ı zikretmeyi, O’na ibâdet ve hizmet etmeyi unutmaktır. Hizmetten murâd ise, Elláh’a ibâdet

Lügat: tezkiye-i nefs, tevehhüm, tezkiye, udre(t), hizmet, külfet, mevsim, mezkûr, şiddet, fâide, istif