Şerh

Cenâb-ı Hakk’a arz ettiklerinde; “Gam ve kederi, dert ve elemi, acz ve fakrı, naks ve kusúru, muhabbet ve hılleti içine katın” diye emreder. Melekler, bunun üzerine Hazret-i Âdem’in vücûdunu teşkîl edecek toprağı, bu ademiyyâtla yoğururlar. O zamân toprağı biribirine yapışır.

Hulâsa: Muhabbet ve hıllet, acz ve fakr, naks ve kusúr, gam ve keder, herbir mevcûdun bir nev’ı mâyesi olmuştur. Kâinâtta evvelde mevcûd olan bu hâl, Hazret-i Âdem’de bi’l-fiil tezáhür etti.

Hem bu meslek, Kur’ân’ın mesleğidir. Sahâbe-i Kirâm’ın, sırr-ı verâset-i nübüvvete mazhar olan Üstâd Bedîuzzamân (ra) gibi zevât-ı áliyyenin mesleğidir. Zîrâ, Kur’ân, “acz-i mutlak, fakr-ı mutlak, şükr-i mutlak ve şevk-ı mutlak” dersini veriyor. Evvelâ kâinâtın ve insânın “acz”ini ve “fakr”ını gösterir. Bu súrette zıddıyyet i’tibâriyle Elláh’ın kuvvet ve gınâsını isbât eder. Bununla “şükr”e, ya’nî îmân ve ubûdiyyete da’vet eder. Daha sonra o mevcûdât üzerinde zevâl ve fenâ damgasını göstermekle kalbde bir şefkat ve acımak hissini meydâna getirir. O “şefkat” sâikasiyle bâkí bir Zât’ı ve bâkí bir Álemi bulmaya sevkeder. O Bâkí Zât’a ve o bâkí Áleme karşı bir şevk uyandırır.

Evet, zerreden Arş’a kadar umûm mevcûdâtın halk ve îcâdları, hadsiz düşmânlara karşı mukábelede bulunamamaları, onların acz-mendî olduklarını isbât eder.

Hem umûm mevcûdâtın pek çok şeye muhtâc olmaları ve bu ihtiyâclarını aslâ kendi güçleriyle yerine getirememeleri, onların fakr-mendî olduklarını ifâde eder.

Hem umûm mevcûdâtın emr-i İlâhîye imtisâl etmeleri, vazífe-i fıtriyye-i ubûdiyyetlerini îfâ etmeleri, onların Ma’bûd’larına karşı şükr-mendî olduklarını gösterir.

Hem umûm mevcûdâtın vazífe-i fıtriyye-i ubûdiyyetlerini sür’atle yerine getirmeleri, emr-i İlâhîyi yerine getirmek husúsunda tenbellik ve gevşeklik göstermemeleri ve emr-i İlâhîye aslâ muhálefet etmemeleri, onların Hálık’larına karşı şevk-mendî olduklarını i’lân eder.

Evet, Kur’ân-ı Hakîm, bütün mevcûdâtta tezáhür eden, bâ-husús insânda görünen “acz-i mutlak, fakr-ı mutlak, şükr-i mutlak ve şevk-ı mutlak” dersini veriyor.

Lügat: acz-mendî, acz-mend, muhabbet, nübüvvet, übüvvet, hadsiz, şefkat