Dokuzuncu Söz'ün Şerhi

ve harekâtında temerküz ediyor. İnsân, kâinâtın bir hulâsası olduğu için, kâinâtta tecellî eden bin bir ism-i İlâhînin tecelliyyâtına da bir temerküz noktasıdır. Bütün álemi ihâta eden küllî tecelliyyât-ı esmâ, o insânın cüz’î ahvâl ve harekâtında temerküz etmektedir. Şâyet insân, akvâl, ef‘ál ve ahvâlinde sünnet-i Nebeviyyeye ittibâ‘ etse; o küllî esmâ, onun cüz’î ahvâl ve harekâtında tezáhür eder. Böylece hakíkat, şerîatın bir hádimi ve bir parçası olur. İşte o zamân, kişi, hakíkí kemâlâta ulaşmış ve doğru yolu bulmuş olur.

Şâyet sünnet-i seniyyeye ittibâ‘ etmezse, o vakit kâinât ayrı, insân ayrı bir yolda gider. Esmâya âyînedârlık yerine, kendi enâniyyetini gösterir. Gizli bir şirke yol açar. Meselâ; bir insân, Kuddûs isminin tecelliyyâtını, bütün álemde zerreden tâ Arş’a kadar seyre muvaffak oldu, bu tecelliyyâtı anladı ve tevhîd-i hakíkí dâiresine girdi. Kâinâttaki ve kendindeki bütün nezáfetin esmâ-i hüsnâdan olan Kuddûs isminden geldiğini idrâk etti. Álemdeki temizliği, tabîata vermedi; Kuddûs ismine teslîm etti. Böylece, tabîat bataklığından kurtuldu; her şeyi, hakíkat denilen esmâ-i İlâhiyyeye teslîm etti. İnsân, kâinâtın hulâsası olduğu için, kendi ef‘áli içerisinde dahi o Kuddûs isminin tecellî etmesi lâzımdır. O da ancak abdest, gusül ve istiğfâr gibi ahkâm-ı şerîata ittibâ‘ etmekle tezáhür eder. Meselâ; usûl ve âdâbına uygun abdest aldığı zamân, Kuddûs ismi o abdest ibâdeti içinde birden tezáhür eder. Abdest alırken Kuddûs ismine âyîne olduğunda, kâinâttaki o küllî hakíkat, ya‘nî Kuddûs isminin hakíkati, şerîatın bir emri olan abdestte temerküz etmiş olur. “Demek, o hakíkat, bu hükm-i şerîat içinmiş” diye anlar. 

Lügat: sünnet-i seniyye, temerküz, harekât, seniyye, sünnet, küllî