Aynen bunun gibi, Fâtır-ı Zü’l-Celâl, şu dünyâyı zamân i‘tibâriyle böyle haftalık bir sâat sisteminde halk etmiştir. Günler, sâniyeyi sayan mil hükmündedir. Her bir namâz vakti de o sâniyenin geçirdiği inkılâb başıdır. Günler döndükçe, dakíkaları sayan mil hükmündeki sene vücûda gelir. Mevsimlerin değişmesi de o dakíka milinin geçirdiği inkılâblardır ki; her biri, gün içindeki bir namâz vaktine benzer. Senelerin dönmesi netîcesinde sâati sayan mil hükmündeki asırlar (altmış veyâ yüz yıl) vücûda gelir. Sabâvet, gençlik, ihtiyârlık gibi ömr-i insânın her bir tabakası da şu milin geçirdiği inkılâblardır ki; her bir namâz vakti, o tabakát-ı insâniyyeye işâret eder. Şu asırların dönmesinin netîcesinde de dünyânın ömrü tamâm olur ki; her bir namâz vakti, dünyânın geçirdiği ve geçireceği her bir devre işâret eder ve hátırlatır.

Dünyânın devirlerinden murâd, târîh kitâblarında geçen “Taş Devri”, “Tunç Devri” gibi devirler değildir. İleride anlatılacağı üzere, ilk yaratılış devri, Hazret-i Âdem’in dünyâya geldiği devir, Resûl-i Ekrem (sav)’in dünyâya gelmesiyle başlayan âhirzamân devri, kıyâmet devri gibi devirlerdir.

Elhâsıl: Günler durursa, seneler durur. Seneler durursa, insân ihtiyâr olmaz ve dünyânın ömrü tükenmez. Ama, gün döndüyse, seneler de dönüyor. Mevsimler tebeddül ediyor. Seneler dönünce, asır geçiyor ve etvâr-ı ömr-i insân değişiyor. O değiştikçe de edvâr-ı ömr-i álem değişiyor, kıyâmet ve haşre gidiyor.

Şimdi, “gün, sene, insân ömrü ve dünyânın ömrü”nün inkılâb başlarını toplu olarak tesbît edelim.

Günün beş vakti vardır:

1. Sabâh.