Şerh

vâveylâlardır. Ehl-i îmân, ezelden ebede kadar bir nûr-i vücûd görür. Ya’nî şu âlem, kudret-i Rabbâniyye ile dâire-i ilimden dâire-i kudrete çıkarıldı, vazîfesini bitirenler tekrâr dâire-i kudretten dâire-i ilme geçer. Haşir sabahında ise ebedî kalmak üzere, tekrâr dâire-i ilimden dâire-i kudrete çıkarılır. Böylece bütün mevcûdât bekàya mazhar olur.

Evet, şu mevcûdâtın, vücûda gelmeden önce ilm-i İlâhî’de vücûd-i ilmîleri vardı. Cenâb-ı Hak, onları ilim dâiresinden kudret dâiresine çıkarmayı irâde etti. Evvelâ bin bir ismiyle nûr-i Muhammedî (asm) üzerine tecellî etti. Ona vücûd-i hâricî giydirdi. Sonra o nûrdan Cennet ve Cehennem’i halketti. Daha sonra Cennet ve Cehennem’den gölge düşürerek dünyâ denilen bu zıdların mecmâ’ını yarattı. Günü ve saati gelen her bir mevcûdu, dâire-i ilimden dâire-i kudret denilen bu dünyâya çıkarıyor. Günü ve saati dolan her bir mevcûdu da dâire-i kudretten dâire-i ilme geçiriyor. Eşyâyı, zevâl ve fenâ ile yeniden dâire-i ilmine alan Allâh, âhirette onlara ebedî bir vücûd giydirmek sûretiyle tekrâr dâire-i kudrette ebedîleştirecektir.

Demek âlemdeki mevt ve adem, zevâl ve firâk, musîbet ve meşakkat, faâliyyet ve harekât,  tebeddülât ve teğayyürât bekàya mazhar olmak içindir. Öyleyse âlemde görünen bu zevâl ve firâk hâlâtı, Rahîm, Hakîm ve Vedûd isimlerine zıd değildir. Belki bu isimlerin muktezâsıdır.

          (Elhâsıl: Biz Şâir-i Mısrî’nin tarzında deriz:

         Deryâ olunca nefes,

         Pârelenince kafes,

         Tâ kesilince bu ses,

         Çağırırım: Yâ Hak! Yâ Mevcûd! Yâ Hayy! Yâ Ma’bûd!

         Yâ Hakîm! Yâ Maksûd! Yâ Rahîm! Yâ Vedûd!) diyelim. Çünkü ezelden ebede kadar her şey O’nun elindedir. Bu âlem de başka bir âlemin tezgâhını dokuyor. Öyle ise âlemde cereyân eden mevt ve fenâdan, zevâl ve firâktan, musîbet ve meşakkatten dolayı endişelenmeye gerek yok.

Lügat: tebeddülât, muhammedî, cehennem, meşakkat, muhammed, tebeddül, cereyân, harekât, udre(t), endişe, tezgâh, âhiret, âliyye, endiş, âhire