Şerh

çalışıyorlar. Demek hizmetlerinde bir lezzet var ki, akılları olmadığından âkibeti ve netîceleri düşünmeden, mükemmel vazîfelerini îfâ ediyorlar.

         “Eğer desen: Zîhayâtta lezzet kàbildir, cemâdâtta nasıl şevk ve lezzet olabilir?

         “Elcevâb: Cemâdât kendi hesâblarına değil, onlarda tecellî eden esmâ-i İlâhiyye hesâbına bir şeref, bir makàm, bir kemâl, bir güzellik, bir intizâm isterler, arıyorlar. O vazîfe-i fıtriyyelerinin imtisâlinde, Nûri’l-Envâr’ın isimlerine birer ma’kes, birer âyine hükmüne geçtiğinden tenevvür eder, terakkì eder. Meselâ: Nasıl ki bir katre su, bir zerrecik cam parçası zâtında ziyâsız, ehemmiyyetsiz iken, sâfî kalbiyle Güneş’e yüzünü çevirse, o vakit o ehemmiyyetsiz, ziyâsız katre ve cam parçası, Güneş’in bir nev’i arşı olup senin yüzüne de tebessüm eder. İşte bu misâl gibi, zerrât ve mevcûdât, cemâl-i mutlâk ve kemâl-i mutlâk sâhibi olan Zât-ı Zülcelâl’in isimlerine vazîfeperverlik cihetinde âyine olmalarıyla, o katre ve zerrecik şişe gibi gàyet aşağı bir dereceden gàyet yüksek bir derece-i zuhûra ve tenevvüre çıkıyorlar. Mâdem vazîfe cihetinde gàyet nûrânî ve yüksek bir makàm alıyorlar; lezzet mümkün ve kàbil ise, ya’nî hayât-ı âmmeden hissedâr iseler, gàyet lezzet ile o vazîfeleri görüyorlar, denilebilir.

         “Vazîfede lezzet bulunduğuna en zâhir bir delîl, sen kendi a’zâ ve duygularının hizmetlerine bak. Herbiri bekà-i şahsî ve bekà-i nev’î için ettikleri hizmetlerinde ayrı ayrı lezzetleri var. Nefs-i hizmet, onlara bir telezzüz hükmüne geçiyor. Hattâ hizmeti terketmek, o uzvun bir nev’i azâbıdır.

         “Hem en zâhir bir delîl dahi, horoz veyâ yavrulu tavuk gibi hayvânâtın vazîfelerinde gösterdikleri fedâkârâne ve merdâne vaz’ıyyetleridir ki, horoz aç olduğu hâlde tavukları nefsine tercîh edip bulduğu rızka onları çağırır; yemez, onlara yedirir. Ve bir şevk ve iftihâr ve telezzüz ile o vazîfeyi gördüğü, görünür. Demek o hizmette, yemekten fazla bir lezzet alır.

         “Hem küçük yavrularına çobanlık eden tavuk dahi, yavrularının hâtırı için rûhunu fedâ eder, ite atılır. Kendini aç bırakıp onları doyurur. Demek o hizmette öyle bir lezzet alır ki; açlık acısına ve ölmek elemine tereccuh eder, ziyâde gelir…

         “Hem nefs-i hizmette ücret bulunduğuna bir delîl de şudur ki: Nebâtât ve eşcâr, bir şevk u lezzeti ihsâs eden bir tavır ile Fâtır-ı Zülcelâl’in emîrlerini imtisâl ediyorlar. Çünkü dağıttığı güzel kokular ve müşterilerin nazarını celbedecek zînetlerle süslenmeleri

Lügat: tebessüm, telezzüz, tenevvür, tereccuh, âkibe(t), hizmet, şahsî, şişe