Şerh

اِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ * وَاِذَا النُّجُومُ انْكَدَرَتْ * وَاِذَا الْجِبَالُ سُيِّرَتْ * اِذَا السَّمَاءُ انْفَطَرَت * وَاِذَا الْكَوَاكِبُ انْتَثَرَتْ * وَاِذَا الْبِحَارُ فُجِّرَتْ

ma’nâları ve sırları, Kadîr-i Ezelî’nin izni ile tezâhür edip, o dünyâ olan büyük insân sekerâta başlayıp acîb bir hırıltı ile ve müdhiş bir savt ile fezâyı çınlatıp dolduracak, bağırıp ölecek; sonra emr-i İlahî ile dirilecektir.”^[1]

“Evet, âlemde tekâmül kànûnu vardır. Bu kànûna tâbi’ olan, neşv ü nemâ kànûnuna dâhildir. Bu kànûna dâhil olanın bir ömr-i tabiîsi vardır. Ömr-i tabiîsi olanın, ecel-i fıtrîsi vardır; ecelin pençesinden kurtulamaz. Evet, kâinâtın ihtivâ ettiği envâ’ın ve bu envâ’ın ihâta ettiği efrâdın kısm-ı ekserîsi bu kànûnlara tâbi’dirler. Binâenaleyh âlem-i sagîr denilen insân, ölümden ve harâbiyetten kurtulamadığı gibi; insân-ı kebîr denilen âlemin de ölümden necâtı yoktur. Ve kezâ kâinâtın bir ağacı ölümden, dağılmaktan hâlâs olmadığı gibi, şecere-i hilkattan olan kâinât silsilesinin de harâbiyetten kurtuluşu yoktur. Evet, eğer kâinât ömr-i fıtrîsinden evvel hâricî bir tahrîbâta veyâ Sâni’i tarafından bir hedm ve kıyâmete ma’rûz kalmasa bile, fennî bir hesâb ile kâinâtın öyle bir günü gelecektir ki;

اِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ * اِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ * اِذَا النُّجُومُ انْكَدَرَتْ

gibi âyetlere mâsadak olacaktır ve insân-ı kebîr denilen koca kâinât, şu boşluğu sekerâtının bağırtılarıyla dolduracaktır.”^[2]

(Ve) kâinâtın zevâl ve firâkı, ölüm ile dolup boşalması, (ehl-i gafletin kulaklarına vâveylâ-yi firâk ve zevâli,) veriyor. Meselâ; gündüzün gitmesiyle kâinâtta birçok mevcûdât vefât eder. Peki, bunların cenâzeleri nereye gidiyor?  İşte bu hâl, ehl-i gafletin sem’ine hadsiz bir adem sadâsını bırakır.

(Ve ehl-i hidâyetin sem’ine) kulağına (velvele-i zikir ve tesbîhi dağıtmaktadırlar.) Bütün mevcûdât, hayât ve vücûda mazhar olduklarında “Yâ

Lügat: binâenaleyh, şecer(e), silsile, tekâmül, velvele, binâen, hadsiz, hilkat, silsil, dâhil, sinin, tabiî