Şerh

başka, bütün hüceyrât-ı bedeniyyede faâliyyetkârâne bir lezzet, bir zevk vermekle berâber, aktâr-ı bedendeki vücûdu ve hayâtı beslemek ve idâme-i hayât etmek gibi pek çok hikmetlerin vücûduna medâr olur. Aynen bu misâl gibi, bu âlem, zâhiren çeşitli inkılâblar geçiriyor, fakat tesbîhât-ı Rabbâniyyesi ile muktezeyât-ı esmâsı bâkì kalıyor.

Yediğin yemek, üç fâideyi netîce veriyor:

1) Hüceyrât-ı bedeniyeye faâliyyetkârâne zevk ve lezzet veriyor.

2) Vücûdu besleyip idâme-i hayât ediyor.

3) O yemek, bedende terakkì ediyor. Ya’nî nebâtiyyet mertebesinden, hayvânîyyet ve insâniyyet mertebelerine çıkıyor.

Demek hüceyrelerdeki faâliyyet, esmânın ayrı ayrı muktezâsıdır.

(Aynen öyle de: Şu mevcûdât, zevâl perdesinde saklandıkları vakit; onların yerinde herbirisinin pek çok tesbîhâtı bâkì kalmakla berâber,) Meselâ; bahar mevsiminde mevcûdât-ı âlem vefât edip zâhiren fenâya gider. Ancak onların yerinde her birinin yapmış olduğu tesbîhâtı Arş, Levh-i Mahfûz, âlem-i Misâl, âlem-i Berzâh, âlem-i Sûr, Cennet gibi elvâh-ı mahfûzada ve esmâ dâiresinde bâkì kalmakla berâber (pek çok esmâ-i İlâhiyyenin de nukùşlarını ve muktezeyâtını o esmânın ellerine bırakır. Ya’nî bir vücûd-i bâkìyeye tevdî’ ederler,) emâneten bırakırlar (öyle giderler.) Meselâ; “Yâ Hayy!” Diyerek hayâta mazhar olan ve “Yâ Mümît!” Diyerek hayâttan terhîs olan bir çiçek, zikir ve tesbîhâtını elvâh-ı mahfûzaya bırakıp bâkìleştirdiği gibi; vücûdunu dahi Hayy ve Mümît isimlerine tevdî’ ederek esmâ dâiresinde bekàya mazhar olur. Mâhiyyetini bilmediğimiz bir şekilde o esmâ dâiresinde vücûd-i hayâtiyyesi mahfûz kalıp devâm eder. Mevcûdât, zâhiren fenâ bulup yokluğa gidiyor gibi görünse de tesbîhâtı ve esmâ-i İlâhiyyeye âyinedârlığı bâkìdir. Dünyâya bakan ciheti fenâ bulup gider, esmâya bakan ciheti ise bâkì kalır. Ya’nî her bir mevcûdun, yapmış olduğu tesbîhâtı, elvâh-ı mahfûzaya ve ebedî âleme geçtiği gibi; muktezeyâtı da bâkì olan esmâya emâneten bırakılır.

(Acabâ fânî ve muvakkat bir vücûdun gitmesiyle, onun yerine bir nev’i bekàya mazhar binler vücûd kalsa; denilir mi ki, “Ona yazık oldu.” veyâhut “Abes oldu.” veyâhut “Şu sevimli mahlûk neden gitti?” şekvâ edilebilir mi?) Bir mevcûd,

Lügat: âlem-i misâl, deniyye, hüceyre, mertebe, zâhiren, hikmet, mevsim, âliyye, fâide, simin, sinin, âhire, şekil