Şerh

ve asfiyâ da seyrediyorlar. Hattâ bütün âlem, o levhaların seyrine geliyor. Peki, o levhalarda neyi seyrediyorlar? O sûretleri ve o sûretlerin ma’nâlarını, ya’nî esmâ-i İlâhiyyeyi ne şekilde ifâde ettiklerini ve ma’nevî zikirlerinden doğan güzel manzaraları seyrediyorlar. Cenâb-ı Hak çağırıyor, bütün mevcûdât da seyre geliyor. Meselâ; her bahar mevsiminde hadsiz manzaralar vücûda gelir. Güz ve kış mevsiminde bu manzaralar zâhiren kaybolup vefât eder, gider. Bu vefât eden mevcûdâtın ma’nâsı ve sûretleri, âlem-i Misâl, âlem-i Kabir, Levh-i Mahfûz, hava, su, toprak ve nûr denilen anâsır gibi pek çok elvâh-ı mahfûzada levhalar sûretine getiriliyor. Cenâb-ı Hak ve zîşuùr olanlar, o levhaları seyrediyor.

         Bu dünyâ imtihân ve tecrübe meydânı olduğu için mevcûdât üzerinde tecellî eden esmâ-i İlâhiyye hemen görünmüyor. Mevcûdât perdesi arkasında saklanıyor. Mevcûdât, elvâh-ı mahfûzaya geçtiğinde orada imtihân olmadığı için mevcûdâtın sûretleriyle berâber onların ma’nâları olan esmâ-i İlâhiyye berâber görünüp anlaşılır. Hem zîşuùr olanlar, mevcûdâtın hayâtları müddetince yapmış oldukları zikir ve ibâdeti ve onların temessülâtını seyrettiği gibi; kendi amellerini ve o amellerin temessülâtını da seyrederler. Meselâ; gecelerin elvâh-ı mahfûzaya geçen hem sûretleri, hem de o sûretlerde tecellî eden Celîl ismi berâber müşâhede edilir. Ervâh-ı kudsiyye, o elvâh-ı mahfûzadaki gecenin sûretine bakar bakmaz, hemen Celîl ismini görüp anlar. Kezâ gündüzlerin elvâh-ı mahfûzaya geçen hem sûretleri, hem de o sûretlerde tecellî eden Cemîl ismi berâber müşâhede edilir. Ervâh-ı kudsiyye, o elvâh-ı mahfûzadaki gündüzün sûretine bakar bakmaz, hemen Cemîl ismini görüp anlar. Hem o gece ve gündüzün yapmış olduğu zikir ve tesbîhâtı ve onların temessülâtını da elvâh-ı mahfûzada seyreder.

Hulâsâ: Her bir mevcûdun hem hüviyyeti (zâhirî sûret ve şekli), hem mâhiyyeti (esmâ-i İlâhiyyeye nasıl âyinedârlık ettiği, ya’nî yaptığı zikir ve tesbîhâtı ve onların temessülâtı), hem de hakìkatı (onlarda tecellî eden esmâ-i İlâhiyye) elvâh-ı mahfûzaya geçer. 

Cenâb-ı Mevla “Sûr” denilen Hazret-i İsrâfîl (as)’ın borusu içerisine bütün mahlûkàtın sûretlerini koyar. Bir mevcûd, bir an bile yaşasa, o mevcûdun sûretini de o Sûr’un içine koyar. Meselâ; bir bahçede bir gül açar. Birden bir fırtına gelip o gülü koparır. O gülün yok olmasına rahmet, hikmet ve vedûdiyyet-i İlâhiyye

Lügat: âlem-i misâl, hüviyyet, temessül, manzara, tecrübe, zâhiren, hadsiz, hikmet, mevsim, zâhirî, dilir, simin, âhire, şekil