Şerh

yapıları halkedilir. Böylece o ma’nâlar, Cennet’te bâkìleşir.

Ve hâkezâ bir mevcûd vücûddan gittiğinde zâhiren ademe gidiyor gibi görünse de hakìkatte onun ifâde ettiği ma’nâlar pek çok cihetlerle, pek çok yerlerde muhâfaza edilir.

İkinci Gàye: وَالْهُوِيَّاتِ الْمِثَالِيَّةِ O çiçeğin ifâde ettiği güzel ma’nâlar böyle bâkì kaldığı gibi; (Hüviyyet-i misâliyyesi ve sûreti ve mâhiyyeti dahi) Hüviyyet-i misâliyyeden murâd, maddî sûreti, şekli ve zâhirî şahsiyyetidir. Mâhiyyeti ise gerçek ma’nâsıdır.  Ya’nî o dakìkadaki hâli ne ise, âlem-i Misâl’de o hâle muvâfık bir sûrette temessül etmesidir. Meselâ; sırr-ı verâset-i nübüvvet makàmında bulunan bir zât, duruma göre âlem-i Misâl’de ya bir peygamber, ya da bir melek sûretinde temessül eder. Hilekâr bir insân âlem-i Misâlde maymun sûretinde temessül eder. Demek her şeyin bir zâhirî sûreti var, bir de gerçek ma’nâsının, iç yüzünün ifâde ettiği bir sûreti vardır. Biri zâhirî sûrettir, diğeri temessüldür. Bir mevcûd vücûddan gider. Zâhiren fenâ bulur. Fakat onun zâhirî sûreti ve iç yüzünün temessül ettiği sûreti (âlem-i misâlde) mahfûz kalır. Âlem-i Misâl, her şeyin hem maddî sûret ve şeklinin, hem de iç yüzünün temessül ettiği sûretinin muhâfaza edildiği bir âlemdir. Meselâ; mahremini kıskanmayan bir insânın o andaki maddî sûreti, âlem-i Misâle geçtiği gibi; o andaki gayretsizliği de âlem-i Misâlde domuz sûretinde temessül eder. Harâma nazar eden bir insânın o andaki zâhiri şekli, âlem-i Misâle geçtiği gibi; harâma nazar etmesi sebebiyle de kör olarak âlem-i Misâlde temessül eder.^[1]

         İnsânın hem hüviyyeti, ya’nî zâhirî şekil ve sûreti, hem de mâhiyyeti ya’nî gerçek ma’nâsı ve iç yüzünün temessül ettiği sûreti, âlem-i Misâl’e geçer. Diğer mevcûdâtın ise, maddî sûretleri âlem-i Misâl’e aynen geçer, ancak onun gerçek ma’nâsı, onu temsîl eden melek sûretinde temessül eder. Meselâ; küre-i arzın maddî sûreti, aynen âlem-i Misâl’e geçtiği gibi; onun gerçek ma’nâsı da onu temsîl eden binler başlı bir melek sûretinde temessül eder. Güneşin maddî sûreti, âlem-i Misâl’e geçtiği gibi; güneşi temsîl eden Şems isimli melek dahi tulû’ ve gurûb zamânında secde eder bir vaz’ıyyette orada temessül eder. Müellif (ra),

Lügat: âlem-i misâl, küre-i arz, peygamber, hüviyyet, nübüvvet, temessül, hilekâr, zâhiren, übüvvet, zâhirî, âliyye, dilir, âhire, şekil