Metin

İkinci Nükte: Dünyânın ve eşyânın üç tâne yüzü var.

Birinci Yüzü: Esmâ-i İlâhiyyeye bakar, onların âyineleridir. Bu yüze zevâl ve firâk ve adem giremez; belki tâzelenmek ve teceddüd var.

İkinci Yüzü: Âhirete bakar, âlem-i bekàya nazar eder, onun tarlası hükmündedir. Bu yüzde bâkì semereler ve meyveler yetiştirmek var; bekàya hizmet eder, fânî şeyleri bâkì hükmüne getirir. Bu yüzde dahi mevt ve zevâl değil, belki hayât ve bekà cilveleri var.

Üçüncü Yüzü: Fânîlere, ya’nî bizlere bakar ki; fânîlerin ve ehl-i hevesâtın ma’şûkası ve ehl-i şuùrun ticâretgâhı ve vazîfedârların meydân-ı imtihânlarıdır. İşte bu üçüncü yüzündeki fenâ ve zevâl, mevt ve ademin acılarına ve yaralarına merhem için o üçüncü yüzün içyüzündeki bekà ve hayât cilveleri var. 

Elhâsıl: Şu mevcûdât-ı seyyâle, şu mahlûkàt-ı seyyâre, Vâcibü’l-Vücûd’un envâr-ı îcâd ve vücûdunu tâzelendirmek için müteharrik âyineler ve değişen mazharlardır.

Şerh

(İkinci Nükte: Dünyânın ve eşyânın üç tâne yüzü var.) Bu cümlede geçen “dünyâ” ta’bîrinden murâd, küre-i arz değil; kâinât kastedilmektedir. Eşyâ ta’bîrinden murâd ise; Cennet ve Cehennem hâriç bütün mahlûkàttır. Dünyâ kelimesinin lügat ma’nâsı “en yakın, en aşağı”  demektir. Âhirete veyâ ölüme en yakın olmasından bu isim verilmiştir.

         Dünyânın (Birinci Yüzü: Esmâ-i İlâhiyyeye bakar, onların âyineleridir.) Kâinâtta Cenâb-ı Hakk’ın bin bir ismi tecellî etmektedir. Her bir mevcûd, bin bir ism-i İlâhî’ye âyine olduğu gibi; insân, o bin bir ism-i İlâhî’yi en güzel bir şekilde gösteren mükemmel bir âyinedir. Müellif (ra)’ın 32. Söz’de tesbîtiyle; husûsan esmâ-i İlâhiyyeden yirmi ismin tecellîsi insânda daha bedîhi bir tarzda görünür. Meselâ; sûretinde Musavvir; nizâmında Hakîm ve Alîm; a’zâlarının yerli yerine yerleştirilmesinde Âdil; rızkının verilmesinde Rezzâk; şefkatle muâmele edilmesinde Rahîm; akıl, kalb, göz, kulak gibi maddî ve ma’nevî cihâzâtla techîz edilmesinde Kerîm; kendisine ev, hanım, veled ihsân edilmesinde Vedûd isimleri göründüğü gibi; insân nümûne i’tibâriyle de esmâ-i İlâhiyyeye âyinedir. Görmesiyle

Lügat: cehennem, semer(e), teceddüd, birinc, hizmet, kelime, şefkat, sinin, vâcib, şekil