Şerh

dâire-i kudrete çıkıp gözle görülecek hâle geldi. Demek

اِنَّمَا اَمْرُهُ اِذَا اَرَادَ شَيْئاً اَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

“Ellâh, bir şey yaratmak istediği zamân, ona ol der. O da hemen oluverir.”^[1]

Âyet-i kerîmesinde geçen كُنْ “Ol!” emrine mazhar olan لَهُ deki  هُوَ zamiri, ilm-i İlâhîdeki mevcûd-i ilmîye raci’dir ki; o mevcûd-i ilmîye  “Ol!” der, o da vücûda gelir.

Demek bu âlem önceden yoktu. Cenâb-ı Hak ise, binbir ismiyle ezelî olup mevcûd idi. Husûsan O’nun yedi sıfat-ı subûtiyyesi, lâzıme-i zarûriyye-i zâtiyyesidir. Ya’nî O’nun Zâtında dâhildir, O’ndan ayrılmaz. Allâh denildiği zamân, bu yedi sıfat ile mülâhaza edilir. Allâh, bu yedi sıfat-ı subûtiyyesiz düşünülemez. Bu sıfatlar; hayât, ilim, sem’, basar, irâde, kudret ve kelâmdır. Onun için daha âlem yokken, Allâh yine vardı ve alîmdi. Ya’nî O’nun ilmi hâdis değildir. Allâh (cc), -hâşâ!- sonradan bu sıfatı hâiz olmuş değildir. O Zât-ı Alîm, bu mevcûdât daha yaratılmadan evvel hepsini ilmiyle biliyordu. Kıyâmete kadar, Cennet ve Cehennem’e kadar, kısaca ezelden ebede kadar her şeyi biliyordu. Mevcûdât-ı âlem, daha yaratılmadan evvel hepsini bilmişti ve her şey O’nun ilmindeydi. 

Cenâb-ı Hak, ilm-i ezelîsinde vücûd-i ilmîleri bulunan mevcûdâtı, melâike vâsıtasıyla kâlem-i kader ile Levh-i Mahfûz’da yazdırdı. Levh-i Mahfûz, ilm-i İlâhî’nin bir nev’idir, bir ünvânıdır, bir dîvânıdır. Cenâb-ı Hak, şu anda görünen bu mevcûdâtı, irâde-i ezeliyyesi ile yaratmak istediği zamân, ma’lûmât-ı İlâhiyye olan mevcûdâtın ilmî proğramı ve geometrik şekli, kısaca bütün evsâfı ilm-i ilâhîde mevcûd olduğu gibi; Levh-i Mahfûz’da da mevcûd idi. Allâh meleklere emreder, o melekler de Levh-i Mahfûz’daki şekil ve program ne ise, onu dâire-i ilimden dâire-i kudrete biiznillah çıkarırlar. Böylece o mevcûdât, âlemde göze görünmeye başlar, ya’nî dâire-i ilimden dâire-i hâriciyyeye, ya’nî kudret dâiresine çıkar. Demek mevcûdât vücûda gelmeden önce adem-i mutlâkta değildi. Zîrâ adem-i mutlâk yoktur. İlm-i İlâhî’nin hârici yoktur ki;  mevcûdât oraya atılsın.

Lügat: cehennem, ezeliyye, program, udre(t), dilir, dâhil, hâdis, şekil