Şerh

oldukları ve arzû ettikleri her şeyi Allâh’tan isterler.” [1]

Âyet-i kerîmesinin sarâhatıyla göklerde ve yerde bulunan bütün mahlûkât, ihtiyâcâtını Allâh’tan ister. Elini açıp metâlibini O’na arzeder. Her mahlûk, lisân-ı hâl ve kàliyle O’ndan istimdât eder. Herkesin ihtiyâcâtı ayrı ayrıdır. Cenâb-ı Hak da onların bütün o ayrı ayrı ihtiyâçlarını ummadıkları tarzda yerine getirir ve bundan kendisine mahsûs hadsiz bir lezzet alır. Demek bir Zât-ı Gaybî tarafından bütün mahlûkâtın, isti’dâd ve ihtiyâc-ı fıtrî lisânıyla Rabbinden istediği bütün duâlara icâbet edilmektedir.

Bu âyet-i kerîmenin sonunda Allâh (cc) şöyle buyuruyor:

كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِى شَأْنٍ

           “(O Zât-ı Akdes, her an ayrı bir şe’ndedir.) Ya’nî O âlemlerin Rabbi, mahlûkâtını diriltir, öldürür, rızıklandırır, izzet ve zillete dûçâr eder, sıhhat veyâ hastalığa ma’rûz bırakır, zengin veyâ fakir kılar. Bütün bu faâliyyet ve icrââtta, ayrı ayrı hikmet-i İlâhiyyesi vardır. O Zât-ı Gaybî, mevcûdâtın her suâline cevâb veriyor. Kâinâtın lisân-ı hâliyle istediği ihtiyâcâtını kazâ ediyor. Senin lisân-ı kàlinle her istediğini vermek veyâ vermemek ise, O’nun hikmetine tâbi’dir. Müellif (ra)’ın ifâdesiyle “Cevâb vermek ayrıdır, kabûl etmek ayrıdır. Her duâ için cevâb vermek var; fakat kabûl etmek, hem ayn-ı matlûbu vermek Cenâb-ı Hakk’ın hikmetine tâbi’dir. Meselâ: Hasta bir çocuk çağırır: “Yâ Hekim! Bana bak.” Hekim: “Lebbeyk” der… “Ne istersin?” cevâb verir. Çocuk: “Şu ilâcı ver bana” der. Hekim ise; ya aynen istediğini verir. Yâhut onun maslahâtına binâen ondan daha iyisini verir. Yâhut hastalığına zarar olduğunu bilir, hiç vermez. İşte Cenâb-ı Hak, Hakîm-i Mutlâk hazır, nâzır olduğu için, abdin duâsına cevâb verir. Vahşet ve kimsesizlik dehşetini, huzûruyla ve cevâbıyla ünsiyyete çevirir. Fakat insânın hevâperestâne ve heveskârâne tahakkümüyle değil, belki hikmet-i Rabbâniyyenin iktizâsıyla ya matlûbunu veyâ daha evlâsını verir veyâ hiç vermez.”^[2]

Lügat: heveskârân, heveskâr, tahakküm, dehş(e), lebbeyk, binâen, dehşet, hadsiz, hikmet, tersin, vahşet, zillet, âliyye, istim, sinin